Polak w Unii, obywatel Unii w Polsce - składki od pracujących i wykonujących działalność w kilku krajach

Polak w Unii, obywatel Unii w Polsce - składki od pracujących i wykonujących działalność w kilku krajach

Dla pracowitych

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia WE nr 1408/71 (dalej rozporządzenie) pracownicy oraz osoby prowadzące działalność na własny rachunek podlegają co do zasady ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Z art. 13 ust. 2 lit. a) i b) wynika, że osoba wykonująca pracę najemną na terytorium państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeśli mieszka na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli pracodawca bądź jego przedsiębiorstwo ma swoją siedzibę (miejsce zamieszkania) na terytorium innego państwa Unii. Natomiast osoba, która wykonuje pracę na własny rachunek na terytorium państwa członkowskiego, podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli mieszka na terytorium innego kraju UE. W obydwu przypadkach obowiązuje więc zasada terytorialności.

Przykład

Raimund Walch mieszka w Berlinie, lecz pracuje w Słubicach we francuskim przedsiębiorstwie budowlanym. Ponieważ wykonuje pracę w Polsce, podlegać będzie polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych.

Kai Sturmfels mieszka w Berlinie, a w Słubicach prowadzi działalność gospodarczą w zakresie małej gastronomii. Także i on - ze względu na miejsce wykonywania tej działalności - podlegać będzie polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych.

Prawo unijne reguluje też, przepisy którego państwa stosować w przypadku, gdy ta sama osoba, na terenie więcej niż jednego państwa członkowskiego, wykonuje pracę najemną albo jest jednocześnie pracownikiem i osobą wykonującą samodzielnie działalność.

Pracownik w kilku krajach

Pracownicy, którzy jednocześnie wykonują pracę w kilku państwach, mogą wyjątkowo podlegać albo przepisom kraju, w którym mają miejsce zamieszkania, albo kraju, w którym siedzibę ma pracodawca bądź jego przedsiębiorstwo.

Możemy tutaj wyróżnić trzy podstawowe przypadki:

1) Pracownik wykonuje pracę na terytorium kilku państw w ramach jednego stosunku pracy u tego samego pracodawcy i jednym z tych państw jest kraj, w którym pracownik ten ma miejsce zamieszkania.

Przykład

Pracownik to obywatel duński, mieszkający w Danii. Siedzibą pracodawcy oraz miejscem regularnego zatrudnienia jest RFN. Jednak w ramach stosunku pracy przez kilkanaście godzin w tygodniu pracownik wykonuje pracę w Danii (jako osoba oddelegowana przez pracodawcę do wykonania tam określonych czynności). Zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. b) i) rozporządzenia podlega on ubezpieczeniom społecznym kraju, w którym ma miejsce zamieszkania, czyli duńskim.

2) Pracownik zatrudniony jest w kilku krajach członkowskich u różnych pracodawców lub wykonuje pracę u tego samego pracodawcy w kilku jego zakładach, położonych w różnych państwach członkowskich i jednym z krajów zatrudnienia jest państwo, w którym pracownik ma miejsce zamieszkania.

Przykład

Maciej Malinowski mieszka we Wrocławiu. Zatrudniony jest w Polsce w klinice szpitalu klinicznym i jednocześnie pracuje w Berlinie, w tamtejszej klinice uniwersyteckiej. Zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. b) i) rozporządzenia będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym w państwie, w którym ma miejsce zamieszkania, czyli w Polsce.

3) Pracownik wykonuje pracę w kilku krajach członkowskich, a miejsce jego zamieszkania nie znajduje się ani w państwie, w którym siedzibę ma pracodawca, ani w żadnym z państw, w których świadczona jest praca.

Przykład

Kazimierz Wiśniewski - specjalista od marketingu - mieszka w Poznaniu, a zatrudniony jest w przedsiębiorstwie produkcji rolnej z siedzibą w Amsterdamie, prowadzącym w całej Europie sieć sklepów z ekologiczną żywnością. Miejscem wykonywania pracy jest filia przedsiębiorstwa w Monachium oraz sklep w Paryżu. W takim przypadku pracownik będzie podlegał - zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. b) ii) rozporządzenia - przepisom o ubezpieczeniu społecznym państwa, w którym ma siedzibę pracodawca (czyli przepisom holenderskim).

Praca i działalność jednocześnie w kilku krajach

Art. 14c rozporządzenia stanowi, że osoba, która wykonuje jednocześnie pracę najemną i pracę na własny rachunek na terytoriach różnych państw członkowskich, podlega co do zasady ustawodawstwu tego państwa, na terytorium którego wykonuje pracę najemną.

Przykład

Torsten Baar pracuje w drukarni we Frankfurcie nad Odrą i jednocześnie prowadzi w Słubicach działalność gospodarczą w zakresie doradztwa rolniczego. Niezależnie od tego, czy mieszka w Słubicach, czy we Frankfurcie, podlega on niemieckim przepisom o ubezpieczeniu społecznym.

Sytuację osób pracujących na terytoriach dwóch lub więcej państw członkowskich i dodatkowo wykonujących działalność na własny rachunek regulują przepisy dotyczące zatrudnienia na terytorium więcej niż jednego państwa (art. 14 pkt 2 lub 3 rozporządzenia).

Podwójne ubezpieczenie

Nie dotyczy to jednak przypadków wykonywania pracy najemnej i jednocześnie działalności na własny rachunek na terytoriach dwóch lub więcej państw członkowskich wymienionych enumeratywnie w załączniku VII do omawianego rozporządzenia. W takich sytuacjach dochodzi faktycznie do podwójnego ubezpieczenia.

Z tytułu wykonywania pracy najemnej dana osoba podlega wówczas ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, na terytorium którego wykonuje pracę najemną. Z tym że jeśli wykonuje taką pracę na terytoriach dwóch lub więcej państw członkowskich, to stosuje się wówczas art. 14 ust. 2 lub 3 rozporządzenia, dotyczący wykonywania pracy najemnej na terytorium więcej niż jednego państwa członkowskiego.

Z tytułu jednoczesnego wykonywania działalności na własny rachunek osoba taka podlega natomiast przepisom państwa członkowskiego, na terytorium którego wykonuje pracę na własny rachunek (jeżeli wykonuje taką działalność na terytoriach dwóch lub więcej krajów UE, właściwe przepisy określa się zgodnie z regułami przedstawionymi w ubiegłym tygodniu - art. 14a, ust. 2, 3 lub 4 rozporządzenia).

Oznacza to, że taka osoba może jednocześnie być objęta ustawodawstwem w zakresie ubezpieczeń społecznych więcej niż jednego kraju Unii. Jest to wyjątek od zasady podlegania przepisom jednego państwa członkowskiego.

Oto przypadki wymienione w załączniku VII, kiedy dana osoba podlega jednocześnie ustawodawstwom dwóch państw członkowskich (art. 14c ust. 1 litera b) rozporządzenia), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych traktatem akcesyjnym:

1) prowadzenie działalności na własny rachunek w Belgii, Czechach, Grecji, Włoszech, Malcie, Portugalii, Słowacji oraz zatrudnienie za wynagrodzeniem w innym państwie członkowskim,

2) prowadzenie działalności na własny rachunek i zamieszkiwanie w Cyprze, Danii, Estonii, Hiszpanii, Finlandii i Szwecji oraz zatrudnienie za wynagrodzeniem w innym państwie członkowskim,

3) prowadzenie działalności na własny rachunek we Francji oraz zatrudnienie za wynagrodzeniem w innym państwie członkowskim, z wyjątkiem Luksemburga.

Dodajmy, że Polska nie wprowadziła do tego załącznika zapisu o stosowaniu polskich przepisów w przypadku prowadzenia działalności na własny rachunek w Polsce i jednoczesnego zatrudnienia w innym państwie członkowskim.

Zatem osoba wykonująca samodzielną działalność w Polsce i jednocześnie zatrudniona w innym kraju Unii objęta będzie jedynie ustawodawstwem państwa, w którym jest zatrudniona.

Przykład 1

Anna Krasucka prowadzi działalność na własny rachunek w Czechach, pracując jednocześnie w Polsce (na umowę o pracę). Będzie ona objęta zarówno czeskimi, jak i polskimi przepisami o ubezpieczeniach społecznych.

Przykład 2

Katarzyna Ziółkowska prowadzi działalność na własny rachunek w Szwecji, tam też mieszka. Przez kilka dni w miesiącu pracuje też w Polsce (na umowę o pracę). Będzie więc podlegać szwedzkim oraz polskim przepisom o zabezpieczeniach społecznych.

Anna Plebańska prowadzi działalność gospodarczą w Estonii. Mieszka i dodatkowo pracuje w Polsce. Podlega zatem wyłącznie polskiemu ustawodawstwu. Nie został bowiem spełniony warunek określony w załączniku VII, tzn. nie zamieszkuje ona w Estonii.

Przykład 3

Ewa Jaworska prowadzi działalność na własny rachunek we Francji. Jest też zatrudniona w Niemczech na umowę o pracę. Ze względu na zapis w załączniku VII osoba ta objęta będzie zarówno francuskim, jak i niemieckim ustawodawstwem w dziedzinie ubezpieczeń społecznych.