Baltasar Gracian (1601-1658)

  • Wciąż je odżywiaj. Obiecuj dużo, a wspaniałe czyny niech każą ludziom oczekiwać jeszcze więcej. Nie odkrywaj wszystkich kart. Cała sztuka polega na tym, by powściągać swoją siłę i wiedzę, i krok za krokiem zbliżać się do sukcesu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie możesz dawać wszystkiego każdemu człowiekowi. Mówienie „nie” jest równie ważne jak ustępowanie, zwłaszcza pośród tych, którzy dzierżą władzę. Ważny jest sposób odmawiania. Niektórzy ludzie wyżej cenią „nie” niż „tak”, jakie słyszą od innych: pozłacane „nie” podoba im się bardziej niż lakoniczne „tak”. Wielu ludzi zawsze ma „nie” na swoich wargach i zawsze zakwaszają nimi wszystko co mówią. „Nie” to słowo, które pojawia się w ich myślach jako pierwsze. Mogą później zmienić zdanie, ale i tak są źle postrzegani, ponieważ zaczęli od tego, że byli nieprzyjemni. Odmowa nie powinna być bolesnym ciosem. Niech ludzie rozgryzają swoje rozczarowanie po kawałku. Nigdy nie odmawiaj czegoś kategorycznie: inni przestaliby być od Ciebie zależni. W odmowie powinny być zawsze drobiny nadziei, aby osłodziły jej gorycz. Niech kurtuazja zajmuje próżnię, w której brakło przysług, a dobre słowa kompensują brak działania. „Nie” i „tak” to krótkie słowa, które wymagają długiego zastanowienia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszyscy najlepsi gracze tak robią. Świetne wycofanie się znaczy tyle samo co szykowny atak. Gdy tylko się dopełnią- nawet jeśli będzie ich wiele- spienięż swoje czyny. Długotrwałość przychylności losu jest zawsze podejrzana. Jesteś bardziej bezpieczny, gdy szczęście i jego brak następują po sobie kolejno, a poza tym przyjemność daje pomieszane słodu i goryczy. Kiedy szczęście się kumuluje, istnieje prawdopodobieństwo, że się poślizgniemy i stracimy wszystko. Czasami Pani Fortuna wynagradza nas, równoważąc czas trwania intensywnością szczęścia. Męczy się, gdy musi kogoś długo dźwigać na swoich barkach.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ściągniesz na siebie tylko znamię głupoty i irytację. Niech rozwaga Cię przed tym ustrzeże. Sprzeciwiający się wszystkiemu może być uznany dowcipnym, ale uparta osoba jest prawie zawsze głupcem. Niektórzy obracają słodką pogawędkę, w kłótnię i więcej wrogości okazują swoim przyjaciołom i znajomym, niż tym, z którymi ich nic nie łączy. Kość niezgody jest najtwardsza, gdy znajduje się na niej najsłodszy kąsek, a sprzeciw psuje szczęśliwe chwile. Najbardziej szkodliwymi głupcami są ci, u których złośliwość wiąże się ze zbydlęceniem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Latem mądrze jest przygotowywać się do zimy i łatwiej to wtedy zrobić. Przysługi mniej kosztują i można korzystać ze względów przyjaźni. Dobrze jest oszczędzać na czarna godzinę: brak pomyślności jest drogi i brakuje wtedy wszystkiego. Gromadź wokół siebie przyjaciół i wdzięcznych ludzi; pewnego dnia będziesz cenić to, co teraz wydaje się nieważnym. Nikczemność nie ma żadnych przyjaciół w czasach pomyślności, ponieważ nie chce się do nich przyznać. Kiedy los się odwraca, jest odwrotnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Powinni być zbadani przez rozwagę, przetestowani przez los, poświadczeni nie tylko przez siłę woli, ale i przez zdolność rozumowania. Chociaż od tego zależy powodzenie życiowe, ludzie poświęcają temu mało uwagi. W kilku przypadkach do przyjaźni prowadzi natarczywość, ale przeważnie zwykły przypadek. Jesteś osądzany przez przyjaciół, których masz, a mądrzy nigdy nie przystają z głupcami. Znajdowanie przyjemności w przebywaniu w czyimś towarzystwie nie czyni z niego bliskiego przyjaciela. Czasami cenimy czyjś umysł albo humor bez pełnej wiary w jego talent. Niektóre przyjaźnie są prawowite, inne cudzołożne: te drugie są dla przyjemności, te pierwsze są urodzajne i rodzą sukces. Wnikliwość przyjaciela jest bardziej wartościowa niż dobre chęci wielu innych ludzi. Tak więc postępuj według zasad, a nie zdawaj się na przypadek. Mądrzy przyjaciele odganiają smutki, a głupi je łowią. I nie życz swoim przyjaciołom bogactwa, jeśli chcesz ich zachować.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To wymaga umiejętności i rozwagi. Niektórzy są użyteczni, kiedy są blisko, a inni, kiedy są daleko, a ten, który nie nadaje się do rozmowy, może świetnie służyć Ci w korespondencji. Odległość łagodzi pewne wady, które są nieznośne w bliskim obcowaniu. Nie powinieneś szukać tylko przyjemności w swoich przyjaźniach, ale też pożytku. Przyjaciel jest wszystkim, a przyjaźń ma trzy cechy charakteryzujące dobre rzeczy; są to: zgoda, zacność i prawda. Niewielu ludzi może być dobrymi przyjaciółmi, a jest ich jeszcze mniej, gdy nie wiemy, jak ich wybrać. Wiedza o tym, jak utrzymać przyjaźń, jest ważniejsza niż ta, jak zdobyć nowego towarzysza. Poszukaj przyjaciół, którzy mogą być nimi zawsze, a kiedy przyjaźń jest świeża, ciesz się, że kiedyś będą starymi przyjaciółmi. Najlepsi ze wszystkich to ci, z którymi zjadłeś beczkę soli, z którymi podzieliłeś korzec doświadczenia. Życie bez przyjaciół to pustynia. Przyjaźń mnoży dobro i dzieli zło. To unikalne lekarstwo na niepowodzenia i słodka ulga dla duszy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Dąż do podniosłości. Wspaniałość nigdy nie powinna być małostkowa. Nie musisz się skupiać się na wszystkich szczegółach, gdy rozmawiasz z ludźmi, zwłaszcza gdy temat jest przykry. Staraj się poznać sprawę, ale mimochodem, niedobrze jest zmienić rozmowę w szczegółowe wypytywanie. Postępuj z grzeczną, szlachetną oględnością, która jest pewnego rodzaju galanterią. Przeważająca część władzy leży we wszechwładnej obojętności. Naucz się nie dostrzegać większości rzeczy dotyczących Twoich bliskich przyjaciół, znajomych, a zwłaszcza Twoich wrogów. Nadmierna skrupulatność irytuje i jeżeli będzie częścią Twojego charakteru, staniesz się dla innych męczący. Skupianie się na czymś nieprzyjemnym to rodzaj manii. Pamiętaj, że ludzie zwykle zachowują się tak, jak wpływa to z ich natury: według ich własnego serca i ich zdolności.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy współzawodniczysz z Twoimi przeciwnikami, Twoja reputacja cierpi. Twój konkurent natychmiast spróbuje znaleźć Twoje błędy i Cię zdyskredytować. Mały zysk to uczciwa walka. Rywalizacja odkrywa wady, które kurtuazja przeocza. Wielu ludzi miało dobrą reputację do chwili, gdy znaleźli sobie rywali. Ciepło przeciwieństwa ożywia obumarłą hańbę i uwalnia opary przeszłości. Rywalizacja rozpoczyna się od ujawnienia błędów i rywale korzystają z wszystkich źródeł, z których mogą, a z których nie powinni. Często obrażając innych, nie zyskują niczego prócz satysfakcji płynącej z zemsty. Zemsta zmiata popiół zapomnienia przykrywając ludzkie winy. Życzliwość zawsze jest pokojowo nastawiona, a sława pobłażliwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Lepiej okazać obojętność. Zachowaj się z galanterią, a osiągniesz dużo więcej. Nic nie jest bardziej chwalebne niż mówienie dobrze o kimś, kto mówi źle o Tobie; żadna zemsta nie jest bardziej bohaterska niż przezwyciężenie i stłumienie nienawiści dzięki własnej wartości i talentowi. Każdy z Twoich sukcesów będzie torturą dla ludzi, którzy Ci źle życzą, a Twoja sława będzie piekłem dla Twoich rywali. To jest największa kara: zmienić sukces w truciznę. Zawistna osoba umiera nie raz, ale zawsze, gdy jej rywal otrzymuje brawa. Długotrwała sława tych, którym się zazdrości, oznacza wieczną karę dla tych, którzy zazdroszczą. Ci pierwsi mają wieczną sławę, ci drudzy wieczną karę. Trąby sławy ogłaszają dla jednych nieśmiertelność, a dla innych wieszczą koniec, skazując go na szubienicę niepokoju

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoja wybitność powstrzyma Cię od ulegania pospolitym, ulotnym impulsom. Nie ma większego panowania niż panowanie nad sobą i własnymi namiętnościami: to jest triumf woli. Nawet, jeśli namiętność dotyka Twojej osoby, nie pozwól jej dotknąć Twojej pozycji, nawet w najmniejszej mierze, jeśli ta pozycja jest ważna. To mądry sposób na to, by uniknąć kłopotów i szybko zdobyć szacunek innych.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bardziej agresywne jest poczucie nadmiernej dumy płynące z wysokiego stanowiska niż z własnych zalet. Nie graj „wielkiego człowieka”, bo spotyka się to z nienawiścią i zazdrość, jaką rodzi, nie jest powodem do dumy. Im usilniej szukasz u innych szacunku, tym trudniej będzie Ci go zdobyć. On zależy od poważania. Nie możesz po prostu go zyskać, musisz na niego zasłużyć i umieć czekać. Ważne stanowiska wymagają pewnej powagi i dobrych obyczajów. Rób to, czego wymaga Twoje stanowisko, abyś mógł wypełniać swoje obowiązki. Nie przesadzaj, dopomóż sobie. Ludzie, którzy chcą wyglądać jak osoby ciężko pracujące, często sprawiają wrażenie, że nie nadają się do danej pracy. Jeżeli chcesz odnieść sukces, użyj swoich talentów, a nie zewnętrznych atrybutów. Nawet król powinien być czczony bardziej ze względu na to, kim jest, niż z uwagi na przepych i otoczenie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niektórzy mają więcej skrupułów przed właściwym pokierowaniem biegiem spraw niż przed zwieńczonym sukcesem osiągania swoich celów. Hańba porażki więcej znaczy niż starania, które ludzie włożyli w swe czyny. Zwycięzca nigdy nie jest proszony o wyjaśnienia. Większość ludzi poświęca więcej uwagi sukcesowi albo niepowodzeniu niż okolicznościom, w jakich do nich doszło, i Twoja reputacja nigdy nie będzie cierpieć, jeśli osiągasz to, czego chciałeś. Dobre zakończenie obraca wszystko w złoto, niezależnie od tego, jak niezadowalające były środki prowadzące do celu. Sztuką jest odłożyć na bok sztukę, jeśli należy tak zrobić, aby doprowadzić rzeczy do szczęśliwego końca.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wybitność wymaga obu. Kiedy obie są obecne, wybitność osiąga wyżyny. Przeciętni ludzie, którzy są pracowici, dochodzą dalej niż ludzie wyżsi rangą, którzy nie dokładają starań. Praca to wartość. Razem z nią zdobywasz reputację. Niektórzy ludzie są niezdolni do tego, by przyłożyć się choćby do najprostszych zadań. Pilność zależy prawie zawsze od temperamentu. Można być przeciętnym przy mało ważnej pracy- możesz usprawiedliwić się, że zostałeś stworzony do bardziej szlachetnych rzeczy. Ale nie ma żadnego wytłumaczenia, jeśli ktoś, zamiast być doskonałym w najbardziej wzniosłej pracy, jest mierny, zajmując się czymś najbardziej przyziemnym. I sztuka, i natura są potrzebne, a pilność je dopełnia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • By żyć, pozwól żyć. Ludzie pokoju nie tylko żyją, oni panują. Słuchaj i oglądaj – ale zachowaj spokój. Dzień bez sporu oznacza noc odpoczynku. Żyć długo i smakować życie to żyć podwójnie: oto owoc spokoju. Możesz mieć wszystko, jeżeli nie poświęcisz uwagi temu, co jest mało ważne. Nic nie jest głupsze niż branie wszystkiego na poważnie. To jak pozwolenie, by zraniło Cię coś, co Cię nie dotyczy, lub nie dotknęło coś, co nie dotyczy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszystko może być dobre lub złe, zależnie od tego, jak na to patrzysz. Co jeden ściga, tego drugi unika. Nieznośny głupiec mierzy wszystkie rzeczy własną miarą. Doskonałość nie wynika z tego, że coś podoba się jednej osobie: gusty są tak liczne jak ludzie i tak samo różnorodne. Nie ma takiego defektu, którego ktoś nie ceni, i nie musisz zmieniać swojej opinii, ponieważ coś nie podoba się ludziom: inni to docenią, a z kolei ich oklaski zostaną potępione. Wzorcem prawdziwej satysfakcji niech będzie aprobata mądrych ludzi, którzy wiedzą, jak osądzać każdy rodzaj rzeczy. Nikt nie żyje według jednej opinii, jednego zwyczaju lub norm jednego stulecia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zaniedbanie może czasami być najlepszym sposobem na to, by inni dostrzegli Twoje talenty. Zazdrość często skazuje ludzi na ostracyzm: im bardziej jest grzeczna, tym bardziej zbrodnicza. Oskarża to, co jest doskonałe, o grzech polegający na braku grzechu, i potępia pełną doskonałość. Zamienia się w Argosa, szukając wad w doskonałych rzeczach, choćby tylko po to, aby znaleźć pocieszenie. Jak piorun krytyka uderza w najwyższe stanowiska. Pozwól, więc czasem Homerowi zasnąć i udaj, że Twój umysł lub odwaga- ale nie rozwaga- popełniły jakiś grzech zaniedbania. W ten sposób niechęć przestanie się burzyć i nie rozsadzi swojej bańki z trucizną. To jak wymachiwanie czerwoną peleryną przed bykiem zawiści, aby ocalić nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony