Baltasar Gracian (1601-1658)

  • Ściągniesz na siebie tylko znamię głupoty i irytację. Niech rozwaga Cię przed tym ustrzeże. Sprzeciwiający się wszystkiemu może być uznany dowcipnym, ale uparta osoba jest prawie zawsze głupcem. Niektórzy obracają słodką pogawędkę, w kłótnię i więcej wrogości okazują swoim przyjaciołom i znajomym, niż tym, z którymi ich nic nie łączy. Kość niezgody jest najtwardsza, gdy znajduje się na niej najsłodszy kąsek, a sprzeciw psuje szczęśliwe chwile. Najbardziej szkodliwymi głupcami są ci, u których złośliwość wiąże się ze zbydlęceniem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Chwytaj rzeczy nie za ostrze, które Ci grozi, lecz za rękojeść, która będzie Cię bronić. To samo stosuje się do współzawodnictwa. Mądra osoba znajduje wrogów bardziej użytecznych niż przyjaciele, których wybiera głupiec. Niechęć często zrównuje góry trudności, które aprobata wyolbrzymia. Wielu zawdzięcza wielkość swoim wrogom. Pochlebstwo jest bardziej barbarzyńskie niż nienawiść, ponieważ nienawiść koryguje błędy, które pochlebstwo ukrywa. Rozważny człowiek w złych oczach innych znajduje lustro i jest ono bardziej prawdziwe niż lustro sympatii, a także pomaga mu zmniejszać jego wady lub z nimi walczyć. Człowiek staje się bardzo ostrożny, gdy obok nie ma chętnych mu rywali.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Najlepszą obroną przed oszustwem jest ostrożność. Kiedy ludzie są subtelni, okazują się nawet bardziej skłonni do tego. Niektórzy celują w robieniu swoich interesów Twoimi i jeżeli nie rozszyfrujesz ich zamiarów, złapiesz sam siebie na wyciąganiu ich kasztanów z ognia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wybitność wymaga obu. Kiedy obie są obecne, wybitność osiąga wyżyny. Przeciętni ludzie, którzy są pracowici, dochodzą dalej niż ludzie wyżsi rangą, którzy nie dokładają starań. Praca to wartość. Razem z nią zdobywasz reputację. Niektórzy ludzie są niezdolni do tego, by przyłożyć się choćby do najprostszych zadań. Pilność zależy prawie zawsze od temperamentu. Można być przeciętnym przy mało ważnej pracy- możesz usprawiedliwić się, że zostałeś stworzony do bardziej szlachetnych rzeczy. Ale nie ma żadnego wytłumaczenia, jeśli ktoś, zamiast być doskonałym w najbardziej wzniosłej pracy, jest mierny, zajmując się czymś najbardziej przyziemnym. I sztuka, i natura są potrzebne, a pilność je dopełnia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nabierają mocy, gdy wspierają je ludzie o wielkich umysłach, którzy potrafią wydobyć je z niewiedzy i zająć pozycję w walce z trudnościami. Skorzystanie z pomocy mądrych ludzi to niezwykły talent: lepszy niż barbarzyńskie upodobanie Tigranesa, który chciał uwięzić pokonanych władców. Oto nowy sposób zdobywania panowania nad innymi, w tym, co ma największe znaczenie w życiu: umiejętnie uczyń służących z tych, których natura uczyniła Twoimi zwierzchnikami. Mamy krótkie życie, a wiele nauki, i nie możesz żyć, jeśli tego nie wiesz. Zawiera się w tym niezwykła umiejętność zgłębiania wiedzy i uczenia się też wysiłku: należy zdobywać wiedzę od wielu ludzi i wiedzieć więcej niż oni wszyscy razem. Zrób to, wyjdź do zgromadzonych i przemawiaj do nich. Będziesz mówić w imieniu tylu mędrców, ilu Ci doradzało, i zdobędziesz sławę wyroczni dzięki kroplom potu, jakie wylali inni. Wybierz temat i niech ludzie wokół Ciebie służą Ci rzeczową wiedzą. Jeżeli nie możesz uczynić z mądrości swego sługi, uczyń z niej swojego przyjaciela.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Sztuka wpływania na intencje innych ludzi to bardziej zręczność niż determinacja. Musisz wiedzieć, jak dostać się do duszy drugiego człowieka. Każdy ma własny specjalny cel czy rzecz, która sprawia mu radość; zależą one od gustu. Każdy ma jakieś bóstwo. Niektórzy pragną dobrej reputacji, inni wielbią zysk, a większość ludzi nad wszystko przedkłada przyjemność. Fortel polega na tym, aby zidentyfikować idole, które mogą kierować ludźmi. To tak jak posiadanie klucza do czyichś pragnień. Dotrzyj do „pierwszego poruszyciela”, którym nie zawsze jest coś wzniosłego czy ważnego. Zwykle to coś pospolitego, ponieważ to, co nie jest doskonałe, występuje częściej niż doskonałość. Najpierw oceń czyjś charakter, a następnie dotknij jego czułego punktu. Kuś go tym, co szczególnie sprawia mu przyjemność, a złamiesz jego wolę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To lepsze niż sprawianie, że będą o tym pamiętać, ponieważ rozum jest o wiele ważniejszy niż pamięć. Czasami powinieneś napominać innych ludzi, a innym razem doradzać im w sprawach dotyczących przyszłości. Niektórzy nie zdołali zrobić czegoś, co miało swój czas, tylko dlatego, że nie przyszło im to do głowy. Niech przyjacielska rada wskazuje korzyści. Jednym z najważniejszych talentów jest zdolność szybkiego oszacowania tego co się dzieje. Jeśli się go nie posiada, wiele rzeczy nie zostaje zrobionych. Niech osoba oświecona dzieli się swoim światłem z innymi, a ci, którzy nie posiadają tego daru, niech o to proszą; ta pierwsza niech postępuje z rozwagą, a ci drudzy dyskretnie, jedynie o tym napomykając. Ta delikatność jest zwłaszcza konieczna wtedy, gdy osoba udzielająca rady ma w tym jakiś interes. Najlepiej jest okazać dobry smak, a być bardziej otwartym tylko wtedy, gdy aluzja nie wystarczy. „Nie” zostało już powiedziane i teraz możesz umiejętnie poszukiwać „tak”. Najczęściej nie otrzymuje się tego, czego się chce, ponieważ człowiek nie dość się o to stara.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wielką rzeczą jest zdobycie powszechnego podziwu, ale jeszcze większą- życzliwości. Częściowo jest to zasługa szczęśliwej gwiazdy, ale wysiłki, jakie w to wkładasz, okazują się ważniejsze. Zaczyna się od tej pierwszej, ale idzie się naprzód dzięki staraniom. Nie wystarczy wybitny talent, chociaż ludzie często sądzą, że łatwo o sympatię, gdy człowiek ma dobrą reputację. Życzliwość zależy od dobroczynności. Wyświadczaj wszystkie rodzaje dobra: dobre słowa i jeszcze lepsze czyny. Kochaj jeśli chcesz być kochany. Kurtuazja to sposób, w jaki wielcy ludzie oczarowują innych. Sięgnij do czynów, a następnie po pióro. Od miecza do pióra – to wzbudza przychylność pisarzy i zapewnia nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nigdy się nie skarż z jego powodu. Złośliwość zawsze zajmuje się tym, co nas rani albo osłabia. Będziesz wyglądał źle i tylko zachęcisz innych, by z Ciebie szydzili. Zły zamiar zawsze szuka sposobu, w jaki mógłby się na Tobie pożywić. Wykorzystuje aluzję, aby odkryć Twój słaby punkt i zna tysiąc sposobów na wysondowanie Twoich ran. Jeżeli będziesz mądry, będziesz ignorować złośliwe aluzje i ukrywać swoje problemy, zarówno osobiste, jak i rodzinne, jako że nawet Fortuna czasami lubi uderzyć Cię w to miejsce, które boli. Zawsze trafia w otwartą ranę. Dbaj o to, aby nie ujawniać, co Cię rani i co Cię ożywia, ażeby to pierwsze się skończyło, a drugie trwało.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Powinni być zbadani przez rozwagę, przetestowani przez los, poświadczeni nie tylko przez siłę woli, ale i przez zdolność rozumowania. Chociaż od tego zależy powodzenie życiowe, ludzie poświęcają temu mało uwagi. W kilku przypadkach do przyjaźni prowadzi natarczywość, ale przeważnie zwykły przypadek. Jesteś osądzany przez przyjaciół, których masz, a mądrzy nigdy nie przystają z głupcami. Znajdowanie przyjemności w przebywaniu w czyimś towarzystwie nie czyni z niego bliskiego przyjaciela. Czasami cenimy czyjś umysł albo humor bez pełnej wiary w jego talent. Niektóre przyjaźnie są prawowite, inne cudzołożne: te drugie są dla przyjemności, te pierwsze są urodzajne i rodzą sukces. Wnikliwość przyjaciela jest bardziej wartościowa niż dobre chęci wielu innych ludzi. Tak więc postępuj według zasad, a nie zdawaj się na przypadek. Mądrzy przyjaciele odganiają smutki, a głupi je łowią. I nie życz swoim przyjaciołom bogactwa, jeśli chcesz ich zachować.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Tłum jest wielogłowym potworem: wiele złośliwych oczu, wiele zniesławiających języków. Czasami gdzieś rodzi się plotka i niszczy najlepszą reputację, a jeśli przylgnie do Ciebie jak przydomek, Twoja sława zginie. Tłum zwykle celuje w jakąś znaczącą słabość albo śmieszną wadę: odpowiednia materia dla jego pomruków. Czasami to nasi zawistni rywale chytrze wynajdują te wady. Istnieją złośliwe usta i rujnują one wspaniałą reputacje szybciej za pomocą żartu niż bezczelnego kłamstwa. Łatwo stracić reputację, ponieważ bez trudu ludzie wierzą w mierność i ciężko wymazać jej znamię. Rozważny człowiek powinien strzec się tego i zwracać uwagę na pospolitą bezczelność; uncja zapobiegania czemuś jest równa funtowi kuracji.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Boskość nie rodzi się z ozdabiania posagu, ale z uwielbienia, jakie mu się składa. Człowiek, który jest naprawdę mądry, woli, aby ludzie go potrzebowali, niż by mieli mu, za co dziękować. Pospolita wdzięczność jest warta mniej niż uprzejma nadzieja, ponieważ nadzieja pamięta, a wdzięczność zapomina. Więcej zyskasz dzięki zależności niż dzięki kurtuazji. Ten, kto już się napił, odwraca się plecami, a wyciśnięta pomarańcza to już nie złoto, lecz błoto. Gdy nie ma zależności, dobre maniery znikają, podobnie jak szacunek. Najważniejszą lekcja płynącą z doświadczenia jest to, aby utrzymywać zależność i podsycać oczekiwania, nie zaspakajając ich. Tę zasadę można stosować nawet w swoich stosunkach z władcą. Ale nie posuwaj się zbyt daleko, prowadząc innych na manowce przez to, że milczysz, albo sprawiając, że ich nieszczęścia staną się nieodwracalne, tylko po to by samemu korzystać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Możesz albo sam siebie chwalić, co jest próżnością, albo krytykować, co jest zbytnią pokorą. Okazujesz brak zdrowego rozsądku i naprzykrzasz się innym. Jeśli to istotne pomiędzy przyjaciółmi, jeszcze ważniejsze jest na wysokich stanowiskach, gdzie często przemawia się publicznie i gdzie jakikolwiek przejaw próżności uchodzi za głupotę. Nie jest także rozsądne mówienie o ludziach, którzy są obecni. Używając pochlebstwa lub nagany, ryzykujesz, że ugrzęźniesz na mieliźnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bądź dla nich uprzejmy i zdobądź ich względy. Ich absolutna prawość sprawi, że potraktują Cię dobrze, nawet, gdy nie będą się z Tobą zgadzać, ponieważ działają zgodnie ze swoja naturą; lepiej jest walczyć z dobrze nastawionymi do Ciebie ludźmi, niż pozyskać złych. Nie ma żadnego sposobu na to, by dać sobie radę z nikczemnością, ponieważ ona nie czuje żadnego przymusu, aby postępować według zasad. Dlatego nie ma prawdziwych przyjaźni pomiędzy podłymi ludźmi i nie można ufać ich pochlebstwom; one nie maja swojego źródła w honorze. Unikaj człowieka, który nie ma honoru, ponieważ jeśli nie szanuje on honoru, nie szanuje też prawości. Honor to tron uczciwości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy niedostatek rodzi pragnienia, jest to najpewniejszy sposób, by manipulować ludźmi. Filozofowie mówili, że brak nic nie znaczy, mężowie stanu twierdzą, że znaczy najwięcej: ci ostatni mają rację. Niektórzy ludzie wschodzą po schodach pragnień innych ludzi, aby osiągnąć swoje cele. Wykorzystują ograniczenia, w jakich znajdują się inni, i utrudnienia, aby zaostrzyć ich apetyt. Bardziej użyteczne dla nich od samozadowolenia płynącego z posiadania jest żądło pragnienia, a kiedy osiągnięcie czegoś staje się trudniejsze, pragnienie się nasila. Subtelny sposób na dostanie tego, czego się chce: podtrzymuj zależność innych od Ciebie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Lepiej okazać obojętność. Zachowaj się z galanterią, a osiągniesz dużo więcej. Nic nie jest bardziej chwalebne niż mówienie dobrze o kimś, kto mówi źle o Tobie; żadna zemsta nie jest bardziej bohaterska niż przezwyciężenie i stłumienie nienawiści dzięki własnej wartości i talentowi. Każdy z Twoich sukcesów będzie torturą dla ludzi, którzy Ci źle życzą, a Twoja sława będzie piekłem dla Twoich rywali. To jest największa kara: zmienić sukces w truciznę. Zawistna osoba umiera nie raz, ale zawsze, gdy jej rywal otrzymuje brawa. Długotrwała sława tych, którym się zazdrości, oznacza wieczną karę dla tych, którzy zazdroszczą. Ci pierwsi mają wieczną sławę, ci drudzy wieczną karę. Trąby sławy ogłaszają dla jednych nieśmiertelność, a dla innych wieszczą koniec, skazując go na szubienicę niepokoju

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zatrzymaj ważnych przyjaciół na wielkie okazje. Nie wyczerpuj ich łaskawości i nie wykorzystuj swoich kontaktów do rzeczy mało ważnych. Przygotuj się na chwilę, gdy znajdziesz się w prawdziwym niebezpieczeństwie. Jeśli zapłacisz dużo za mało ważną rzecz, co pozostanie na potem? Nie ma nic cenniejszego, co mogłoby Cię chronić, niż względy ludzi. Mogą oni wszystko stworzyć albo zniweczyć: mogą dać Ci rozum albo go zabrać. Cokolwiek natura i sława dadzą mądrym ludziom, Fortuna im tego zazdrości. Ważniejsze jest, by trzymać się kurczowo ludzi, niż trzymać się kurczowo rzeczy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony