Baltasar Gracian (1601-1658)

  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Chwytaj rzeczy nie za ostrze, które Ci grozi, lecz za rękojeść, która będzie Cię bronić. To samo stosuje się do współzawodnictwa. Mądra osoba znajduje wrogów bardziej użytecznych niż przyjaciele, których wybiera głupiec. Niechęć często zrównuje góry trudności, które aprobata wyolbrzymia. Wielu zawdzięcza wielkość swoim wrogom. Pochlebstwo jest bardziej barbarzyńskie niż nienawiść, ponieważ nienawiść koryguje błędy, które pochlebstwo ukrywa. Rozważny człowiek w złych oczach innych znajduje lustro i jest ono bardziej prawdziwe niż lustro sympatii, a także pomaga mu zmniejszać jego wady lub z nimi walczyć. Człowiek staje się bardzo ostrożny, gdy obok nie ma chętnych mu rywali.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jedno z głównych zadań rozwagi. Ludzie wybitni nie popadają w skrajność. Między dwiema skrajnościami jest długa droga i rozważni trzymają się środka. Decydują się na działanie tylko po długim zastanowieniu, ponieważ łatwiej jest uniknąć niebezpieczeństwa, niż poradzić sobie z nim. Niebezpieczne sytuacje zagrażają rozsądkowi i bezpieczniej jest w ogóle się w nich nie znaleźć. Jedno niebezpieczeństwo prowadzi do drugiego, większego, i doprowadza nas na krawędź katastrofy. Niektórzy ludzie kierują się brawurą z powodu swojego temperamentu lub wad biorących się z ich przynależności narodowej i są skłonni do tego, by szybko wystawić siebie i innych na niebezpieczeństwo. Ale osoba, która kieruje się światłem rozumu, analizuje sytuację i dostrzega, że większą odwagą będzie uniknięcie niebezpieczeństwa niż próba poradzenia sobie z nim. Dostrzeże jednego głupca i nie staje się drugim

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie mniej tylko jednego tematu do rozmowy, jednej obsesji. Zwięzłość jest miła i pochlebiająca i dzięki niej wiele się osiąga. Zyskuje w kurtuazji to, co traci lakoniczności. Rzeczy są dobre, jeśli zwięzłe: podwójnie dobre. Przykrość, jeśli krótko trwa, nie jest taka dokuczliwa. Kwintesencja działa lepiej niż przesyt. Każdy wie, że człowiek, który przesadza, rzadko, kiedy jest inteligentny, ale lepiej mówić z przesadą, niż prowadzić długie rozmowy. Niektórzy lidzie celują w niepokojeniu świata, a nie w jego ulepszaniu: bezużyteczne błyskotki, których każdy unika. Roztropna osoba powinna powstrzymać się od nużenia innych, zwłaszcza wielkich ludzi, którzy są bardzo zajęci. Gorzej byłoby zirytować jednego z nich niż całą resztę świata. Dobrze powiedziane to krótko powiedziane.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bardziej agresywne jest poczucie nadmiernej dumy płynące z wysokiego stanowiska niż z własnych zalet. Nie graj „wielkiego człowieka”, bo spotyka się to z nienawiścią i zazdrość, jaką rodzi, nie jest powodem do dumy. Im usilniej szukasz u innych szacunku, tym trudniej będzie Ci go zdobyć. On zależy od poważania. Nie możesz po prostu go zyskać, musisz na niego zasłużyć i umieć czekać. Ważne stanowiska wymagają pewnej powagi i dobrych obyczajów. Rób to, czego wymaga Twoje stanowisko, abyś mógł wypełniać swoje obowiązki. Nie przesadzaj, dopomóż sobie. Ludzie, którzy chcą wyglądać jak osoby ciężko pracujące, często sprawiają wrażenie, że nie nadają się do danej pracy. Jeżeli chcesz odnieść sukces, użyj swoich talentów, a nie zewnętrznych atrybutów. Nawet król powinien być czczony bardziej ze względu na to, kim jest, niż z uwagi na przepych i otoczenie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Doskonałość to nie ilość, ale jakość. Bardzo dobre rzeczy zawsze były rzadkie; wielka ilość dyskredytuje. Nawet pośród ludzi olbrzymi to zwykle tak naprawdę karły. Niektórzy chwalą książki z powodu ich objętości, tak jakby były one napisane, by ćwiczyć nasze ramiona, nie nasz rozum. Sama ekstensywność nie może być niczym innym jak tylko przeciętnością, a ludzie uniwersalni, którzy chcą być we wszystkim, często są w niczym. Intensywność prowadzi do wybitności, a nawet – w sprawach wielkiego znaczenia- do sławy.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszyscy najlepsi gracze tak robią. Świetne wycofanie się znaczy tyle samo co szykowny atak. Gdy tylko się dopełnią- nawet jeśli będzie ich wiele- spienięż swoje czyny. Długotrwałość przychylności losu jest zawsze podejrzana. Jesteś bardziej bezpieczny, gdy szczęście i jego brak następują po sobie kolejno, a poza tym przyjemność daje pomieszane słodu i goryczy. Kiedy szczęście się kumuluje, istnieje prawdopodobieństwo, że się poślizgniemy i stracimy wszystko. Czasami Pani Fortuna wynagradza nas, równoważąc czas trwania intensywnością szczęścia. Męczy się, gdy musi kogoś długo dźwigać na swoich barkach.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • … dzisiaj o jutrze – a nawet wiele dni naprzód. Najlepszą przezornością jest mieć na to czas. Jeśli się je przewidzi, pechowe posunięcia się nie zdarzają; żadne niebezpieczeństwa nie zaskoczą tych, którzy są przygotowani. Nie zachowuj swojego rozsądku na trudne sytuacje; użyj go, by je przewidzieć. Trudne punkty wymagają dojrzałego przemyślenia. Poduszka jest niemą Sybillą i lepiej przespać się z jakąś myślą, niż nie spać, gdy ma się na głowie coś ważnego. Niektórzy działają, a później myślą: oznacza to raczej szukanie wytłumaczeń niż przyjmowanie konsekwencji. Inni nie zastanawiają się ani przedtem, ani potem. Twoje całe życie powinno polegać na zastanawianiu się nad Twoim przeznaczeniem. Przemyślenie czegoś i przewidywanie to dobry sposób na wyprzedzanie biegu wypadków.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Oni są jak drugie życie. Dla przyjaciela wszyscy przyjaciele są dobrzy i mądrzy. Kiedy jesteś z nimi, wszystko zmienia się na lepsze. Jesteś wart tyle, ile inni chcą, abyś był, i jak o Tobie mówią, a droga do ich ust prowadzi przez ich serca. Nic nie urzeka tak bardzo jak służenie innym i nie ma lepszego sposobu na zdobycie przyjaciół jak postępowanie tak, jak tego chcą. Wszystko, co mamy najlepszego, zależy od innych. Musisz żyć albo wśród przyjaciół, albo wśród wrogów. Zdobywaj jednego przyjaciela każdego dnia, jeżeli nie jako powiernika, to jako stronnika. Wybieraj dobrze, a znajdzie się kilku, którym możesz zaufać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Będziesz podwójnie żył. Nie bądź zależny od jakiejkolwiek pojedynczej rzeczy albo ograniczonego źródła, nieważne, jak jest unikatowe i doskonałe. Miej wszystko w podwójnej ilości, zwłaszcza źródła zysku, aprobaty i przyjemności. Księżyc, jak widać, jest zmienny, ma pewne granice swojej trwałości, a jeszcze bardziej zmienne są rzeczy, które zależą od ludzkiej woli. Zgromadź zapasy na chwile słabości.. To wspaniała reguła, którą należy kierować się w życiu: podwoić swoje źródła szczęścia i zysku. Tak jak natura uczyniła podwójnymi najważniejsze i najbardziej wyeksponowane części naszego ciała, powinniśmy starać się przyswoić sobie sztukę podwajania, od której zależy nasza pomyślność.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zwracanie uwagi na hańbę innych to rujnowanie własnej sławy. Niektórzy chcieliby ukryć lub zmazać własne uchybienia poprzez wykorzystanie błędów innych lub czerpanie z nich pociechy: pocieszenia głupców. Ich oddech cuchnie; przypominają szambo. W tym aspekcie ten, kto kopie najgłębiej, staje się najbardziej nieczysty. Niektórzy nie płacą za swoje winy, albo dzięki swojej wrodzonej pozycji, albo dzięki związkom z innymi. Tylko wtedy, gdy sam jesteś za mało znany, nieznane są Twoje winy. Rozważna osoba nie rejestruje wad innych albo sama staje się nikczemnym, żywym ich rejestrem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Możesz albo sam siebie chwalić, co jest próżnością, albo krytykować, co jest zbytnią pokorą. Okazujesz brak zdrowego rozsądku i naprzykrzasz się innym. Jeśli to istotne pomiędzy przyjaciółmi, jeszcze ważniejsze jest na wysokich stanowiskach, gdzie często przemawia się publicznie i gdzie jakikolwiek przejaw próżności uchodzi za głupotę. Nie jest także rozsądne mówienie o ludziach, którzy są obecni. Używając pochlebstwa lub nagany, ryzykujesz, że ugrzęźniesz na mieliźnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ponieważ posiada pełnię doskonałości, może mierzyć się z wieloma ludźmi. Czyni zawsze życie przyjemnym i przekazuje tę radość swoim przyjaciołom. Urozmaicenie i doskonałość czynią życie zachwycającym. Wielką sztuką jest wiedzieć, jak cieszyć się wszystkimi dobrymi rzeczami. A jeśli Natura uczyniła z człowieka kompendium całego naturalnego świata, niech sztuka uczyni go wszechświatem dzięki treningowi gustu i umysłu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To subtelne rozróżnienie, jak rozróżnienie między przyjacielem, który ceni Cię dlatego, że jesteś, kim jesteś, a tym, który ceni Twoją pozycję. Złe słowa, nawet bez złych czynów, są wystarczająco złe. Ale jest jeszcze gorzej, gdy z Twoich ust nie padają żadne złe słowa, a źle postępujesz. Nie można żywić się słowami (są jak wiatr) albo żyć z kurtuazji (to grzeczne oszustwo). Świetnym sposobem na łapanie ptaków jest oślepianie ich lustrem. Tylko próżni ludzie zadowalają się wiatrem. By zachować swoją wartość, słowa muszą być poparte czynami. Drzewa, które ni dają żadnego owocu, a tylko liście, zwykle nie mają serca i siły. Trzeba wiedzieć, które są użyteczne, a które dają tylko cień.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy współzawodniczysz z Twoimi przeciwnikami, Twoja reputacja cierpi. Twój konkurent natychmiast spróbuje znaleźć Twoje błędy i Cię zdyskredytować. Mały zysk to uczciwa walka. Rywalizacja odkrywa wady, które kurtuazja przeocza. Wielu ludzi miało dobrą reputację do chwili, gdy znaleźli sobie rywali. Ciepło przeciwieństwa ożywia obumarłą hańbę i uwalnia opary przeszłości. Rywalizacja rozpoczyna się od ujawnienia błędów i rywale korzystają z wszystkich źródeł, z których mogą, a z których nie powinni. Często obrażając innych, nie zyskują niczego prócz satysfakcji płynącej z zemsty. Zemsta zmiata popiół zapomnienia przykrywając ludzkie winy. Życzliwość zawsze jest pokojowo nastawiona, a sława pobłażliwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoja wybitność powstrzyma Cię od ulegania pospolitym, ulotnym impulsom. Nie ma większego panowania niż panowanie nad sobą i własnymi namiętnościami: to jest triumf woli. Nawet, jeśli namiętność dotyka Twojej osoby, nie pozwól jej dotknąć Twojej pozycji, nawet w najmniejszej mierze, jeśli ta pozycja jest ważna. To mądry sposób na to, by uniknąć kłopotów i szybko zdobyć szacunek innych.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie możesz dawać wszystkiego każdemu człowiekowi. Mówienie „nie” jest równie ważne jak ustępowanie, zwłaszcza pośród tych, którzy dzierżą władzę. Ważny jest sposób odmawiania. Niektórzy ludzie wyżej cenią „nie” niż „tak”, jakie słyszą od innych: pozłacane „nie” podoba im się bardziej niż lakoniczne „tak”. Wielu ludzi zawsze ma „nie” na swoich wargach i zawsze zakwaszają nimi wszystko co mówią. „Nie” to słowo, które pojawia się w ich myślach jako pierwsze. Mogą później zmienić zdanie, ale i tak są źle postrzegani, ponieważ zaczęli od tego, że byli nieprzyjemni. Odmowa nie powinna być bolesnym ciosem. Niech ludzie rozgryzają swoje rozczarowanie po kawałku. Nigdy nie odmawiaj czegoś kategorycznie: inni przestaliby być od Ciebie zależni. W odmowie powinny być zawsze drobiny nadziei, aby osłodziły jej gorycz. Niech kurtuazja zajmuje próżnię, w której brakło przysług, a dobre słowa kompensują brak działania. „Nie” i „tak” to krótkie słowa, które wymagają długiego zastanowienia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony