Baltasar Gracian (1601-1658)

  • Sztuka wpływania na intencje innych ludzi to bardziej zręczność niż determinacja. Musisz wiedzieć, jak dostać się do duszy drugiego człowieka. Każdy ma własny specjalny cel czy rzecz, która sprawia mu radość; zależą one od gustu. Każdy ma jakieś bóstwo. Niektórzy pragną dobrej reputacji, inni wielbią zysk, a większość ludzi nad wszystko przedkłada przyjemność. Fortel polega na tym, aby zidentyfikować idole, które mogą kierować ludźmi. To tak jak posiadanie klucza do czyichś pragnień. Dotrzyj do „pierwszego poruszyciela”, którym nie zawsze jest coś wzniosłego czy ważnego. Zwykle to coś pospolitego, ponieważ to, co nie jest doskonałe, występuje częściej niż doskonałość. Najpierw oceń czyjś charakter, a następnie dotknij jego czułego punktu. Kuś go tym, co szczególnie sprawia mu przyjemność, a złamiesz jego wolę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To ożywia talent, napełnia oddechem mowę, daje duszę czynom i podkreśla najwspanialsze zalety. Inne doskonałości są ozdoba natury, ale wdzięk ozdabia same doskonałości: nawet myśli czyni bardziej zachwycającymi. Bierze się to z naturalnych predyspozycji, a nie jest wynikiem włożonych w to wysiłków, i powściąga nawet wyznaczniki sztuki. Jest bardziej wszechmocna niż zwykła umiejętność i łączy się z elegancją. Pogłębia wiarę w siebie pomnaża doskonałość. Bez tego całe piękno jest martwe, każdy zaszczyt to dyshonor. Przewyższa zalety, roztropność, rozwagę i sam majestat. To najkrótsza droga do osiągania zamiarów i elegancki sposób na ominięcie kłopotów.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • … dzisiaj o jutrze – a nawet wiele dni naprzód. Najlepszą przezornością jest mieć na to czas. Jeśli się je przewidzi, pechowe posunięcia się nie zdarzają; żadne niebezpieczeństwa nie zaskoczą tych, którzy są przygotowani. Nie zachowuj swojego rozsądku na trudne sytuacje; użyj go, by je przewidzieć. Trudne punkty wymagają dojrzałego przemyślenia. Poduszka jest niemą Sybillą i lepiej przespać się z jakąś myślą, niż nie spać, gdy ma się na głowie coś ważnego. Niektórzy działają, a później myślą: oznacza to raczej szukanie wytłumaczeń niż przyjmowanie konsekwencji. Inni nie zastanawiają się ani przedtem, ani potem. Twoje całe życie powinno polegać na zastanawianiu się nad Twoim przeznaczeniem. Przemyślenie czegoś i przewidywanie to dobry sposób na wyprzedzanie biegu wypadków.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niektórzy mają więcej skrupułów przed właściwym pokierowaniem biegiem spraw niż przed zwieńczonym sukcesem osiągania swoich celów. Hańba porażki więcej znaczy niż starania, które ludzie włożyli w swe czyny. Zwycięzca nigdy nie jest proszony o wyjaśnienia. Większość ludzi poświęca więcej uwagi sukcesowi albo niepowodzeniu niż okolicznościom, w jakich do nich doszło, i Twoja reputacja nigdy nie będzie cierpieć, jeśli osiągasz to, czego chciałeś. Dobre zakończenie obraca wszystko w złoto, niezależnie od tego, jak niezadowalające były środki prowadzące do celu. Sztuką jest odłożyć na bok sztukę, jeśli należy tak zrobić, aby doprowadzić rzeczy do szczęśliwego końca.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wielką rzeczą jest zdobycie powszechnego podziwu, ale jeszcze większą- życzliwości. Częściowo jest to zasługa szczęśliwej gwiazdy, ale wysiłki, jakie w to wkładasz, okazują się ważniejsze. Zaczyna się od tej pierwszej, ale idzie się naprzód dzięki staraniom. Nie wystarczy wybitny talent, chociaż ludzie często sądzą, że łatwo o sympatię, gdy człowiek ma dobrą reputację. Życzliwość zależy od dobroczynności. Wyświadczaj wszystkie rodzaje dobra: dobre słowa i jeszcze lepsze czyny. Kochaj jeśli chcesz być kochany. Kurtuazja to sposób, w jaki wielcy ludzie oczarowują innych. Sięgnij do czynów, a następnie po pióro. Od miecza do pióra – to wzbudza przychylność pisarzy i zapewnia nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Używanie superlatyw nie świadczy o mądrości. One ubliżają prawdzie i poddają w wątpliwość Twój rozsądek. Jeśli przesadzasz, marnotrawisz wypowiadane przez siebie pochwały i ujawniasz brak wiedzy i dobrego smaku. Pochwała budzi ciekawość, która rodzi pragnienie, a później, kiedy pewne rzeczy okazują się cenione na wyrost, jak się często zdarza, pragnienie czuje się oszukane i mści się, oczerniając tych, którzy byli chwaleni, i tego, który chwalił. Rozważny człowiek jest przezorny i woli raczej chwalić coś zbyt krótko niż zbyt długo. Prawdziwa wspaniałość jest rzadka, dlatego powściągnij swój podziw. Przewartościowywanie czegoś to forma kłamstwa. Może zrujnować Twoja reputację, jeśli chodzi o dobry gust, a nawet gorzej- o rozsądek.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Człowiek rodzi się barbarzyńcą. Kultura podnosi go z poziomu zwierzęcia. Kultura zmienia nas w prawdziwe osoby: im więcej kultury, tym znaczniejsza osoba. Wierząc w to, Grecja nazwała resztę wszechświata „barbarzyńską”. Ignorancja jest brutalna i prymitywna. Nic bardziej nie rozwija niż wiedza. Ale mądrość sama w sobie jest pospolita, gdy braku jej blasku. Nie tylko zdolność rozumowania musi być wyrafinowana, ale również nasze pragnienia, a zwłaszcza umiejętność prowadzenia rozmowy. Niektórzy ludzie okazują naturalną wytworność zarówno w swoich zewnętrznych, jak i wewnętrznych zaletach, w swoich pomysłach i słowach, w ozdabianiu ciała (które jest jak kora drzewa) i darach ducha (które są jak jego owoce). Są ludzie tak grubiańscy, że brukają wszystko, nawet własne pierwszorzędne zalety, nieznośnym błotem barbarzyństwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Walka będzie nierówna. Jeden z rywali wchodzi do walki wolny od obciążeń, ponieważ on już stracił wszystko, nawet swój wstyd. Odrzucił wszystko, nie ma nic więcej do stracenia i rzuca się głową naprzód, korzystając ze wszystkich rodzajów arogancji. Nigdy nie ryzykuj swojej cennej reputacji w starciu z taką osobą. Wile lat poświęciłeś, by ją zyskać, i nie możesz jej stracić w jednej chwili, w sprawie nieważnej. Jeden oddech skandalu mrozi pot honoru. Prawa osoba wie, jak ważna jest dana sprawa. Wie, co może zaszkodzić jego reputacji i, ponieważ działa ostrożnie, powoli idzie naprzód, tak, aby rozwaga miała czas na to, by się wycofać. Nawet, jeżeli w końcu triumfuje, człowiek nie zawsze może odzyskać to, co stracił przez wystawienie się na ryzyko lub przegraną.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zaniedbanie może czasami być najlepszym sposobem na to, by inni dostrzegli Twoje talenty. Zazdrość często skazuje ludzi na ostracyzm: im bardziej jest grzeczna, tym bardziej zbrodnicza. Oskarża to, co jest doskonałe, o grzech polegający na braku grzechu, i potępia pełną doskonałość. Zamienia się w Argosa, szukając wad w doskonałych rzeczach, choćby tylko po to, aby znaleźć pocieszenie. Jak piorun krytyka uderza w najwyższe stanowiska. Pozwól, więc czasem Homerowi zasnąć i udaj, że Twój umysł lub odwaga- ale nie rozwaga- popełniły jakiś grzech zaniedbania. W ten sposób niechęć przestanie się burzyć i nie rozsadzi swojej bańki z trucizną. To jak wymachiwanie czerwoną peleryną przed bykiem zawiści, aby ocalić nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Najlepszą obroną przed oszustwem jest ostrożność. Kiedy ludzie są subtelni, okazują się nawet bardziej skłonni do tego. Niektórzy celują w robieniu swoich interesów Twoimi i jeżeli nie rozszyfrujesz ich zamiarów, złapiesz sam siebie na wyciąganiu ich kasztanów z ognia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Latem mądrze jest przygotowywać się do zimy i łatwiej to wtedy zrobić. Przysługi mniej kosztują i można korzystać ze względów przyjaźni. Dobrze jest oszczędzać na czarna godzinę: brak pomyślności jest drogi i brakuje wtedy wszystkiego. Gromadź wokół siebie przyjaciół i wdzięcznych ludzi; pewnego dnia będziesz cenić to, co teraz wydaje się nieważnym. Nikczemność nie ma żadnych przyjaciół w czasach pomyślności, ponieważ nie chce się do nich przyznać. Kiedy los się odwraca, jest odwrotnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zwracanie uwagi na hańbę innych to rujnowanie własnej sławy. Niektórzy chcieliby ukryć lub zmazać własne uchybienia poprzez wykorzystanie błędów innych lub czerpanie z nich pociechy: pocieszenia głupców. Ich oddech cuchnie; przypominają szambo. W tym aspekcie ten, kto kopie najgłębiej, staje się najbardziej nieczysty. Niektórzy nie płacą za swoje winy, albo dzięki swojej wrodzonej pozycji, albo dzięki związkom z innymi. Tylko wtedy, gdy sam jesteś za mało znany, nieznane są Twoje winy. Rozważna osoba nie rejestruje wad innych albo sama staje się nikczemnym, żywym ich rejestrem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jedno z głównych zadań rozwagi. Ludzie wybitni nie popadają w skrajność. Między dwiema skrajnościami jest długa droga i rozważni trzymają się środka. Decydują się na działanie tylko po długim zastanowieniu, ponieważ łatwiej jest uniknąć niebezpieczeństwa, niż poradzić sobie z nim. Niebezpieczne sytuacje zagrażają rozsądkowi i bezpieczniej jest w ogóle się w nich nie znaleźć. Jedno niebezpieczeństwo prowadzi do drugiego, większego, i doprowadza nas na krawędź katastrofy. Niektórzy ludzie kierują się brawurą z powodu swojego temperamentu lub wad biorących się z ich przynależności narodowej i są skłonni do tego, by szybko wystawić siebie i innych na niebezpieczeństwo. Ale osoba, która kieruje się światłem rozumu, analizuje sytuację i dostrzega, że większą odwagą będzie uniknięcie niebezpieczeństwa niż próba poradzenia sobie z nim. Dostrzeże jednego głupca i nie staje się drugim

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jest dewiza ludzi rozważnych: porzuć coś, zanim się zostanie samemu przez to porzuconym. Powinieneś nawet swój koniec obrócić w tryumf. Czasami słońce samo chowa się za chmurą i nikt nie wie, czy już zaszło, czy nie, każdy zastanawia się nad tym, czy jeszcze będzie można je dostrzec. Unikaj zachodów słońca tak jak niepowodzeń. Nie czekaj, aż ludzie odwrócą się przeciwko Tobie: pogrzebią Cię żywym w żalu, a martwym dla sławy. Rozważny człowiek wie, kiedy wycofać się z gonitwy konia, i nie czeka, aż ten upadnie podczas wyścigu, ku uciesze gapiów. Niech piękno umiejętnie stłucze lustro, we właściwym czasie, a nie wtedy, gdy już nie będzie mogło znieść prawdy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoja wybitność powstrzyma Cię od ulegania pospolitym, ulotnym impulsom. Nie ma większego panowania niż panowanie nad sobą i własnymi namiętnościami: to jest triumf woli. Nawet, jeśli namiętność dotyka Twojej osoby, nie pozwól jej dotknąć Twojej pozycji, nawet w najmniejszej mierze, jeśli ta pozycja jest ważna. To mądry sposób na to, by uniknąć kłopotów i szybko zdobyć szacunek innych.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Boskość nie rodzi się z ozdabiania posagu, ale z uwielbienia, jakie mu się składa. Człowiek, który jest naprawdę mądry, woli, aby ludzie go potrzebowali, niż by mieli mu, za co dziękować. Pospolita wdzięczność jest warta mniej niż uprzejma nadzieja, ponieważ nadzieja pamięta, a wdzięczność zapomina. Więcej zyskasz dzięki zależności niż dzięki kurtuazji. Ten, kto już się napił, odwraca się plecami, a wyciśnięta pomarańcza to już nie złoto, lecz błoto. Gdy nie ma zależności, dobre maniery znikają, podobnie jak szacunek. Najważniejszą lekcja płynącą z doświadczenia jest to, aby utrzymywać zależność i podsycać oczekiwania, nie zaspakajając ich. Tę zasadę można stosować nawet w swoich stosunkach z władcą. Ale nie posuwaj się zbyt daleko, prowadząc innych na manowce przez to, że milczysz, albo sprawiając, że ich nieszczęścia staną się nieodwracalne, tylko po to by samemu korzystać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bądź dla nich uprzejmy i zdobądź ich względy. Ich absolutna prawość sprawi, że potraktują Cię dobrze, nawet, gdy nie będą się z Tobą zgadzać, ponieważ działają zgodnie ze swoja naturą; lepiej jest walczyć z dobrze nastawionymi do Ciebie ludźmi, niż pozyskać złych. Nie ma żadnego sposobu na to, by dać sobie radę z nikczemnością, ponieważ ona nie czuje żadnego przymusu, aby postępować według zasad. Dlatego nie ma prawdziwych przyjaźni pomiędzy podłymi ludźmi i nie można ufać ich pochlebstwom; one nie maja swojego źródła w honorze. Unikaj człowieka, który nie ma honoru, ponieważ jeśli nie szanuje on honoru, nie szanuje też prawości. Honor to tron uczciwości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony