Baltasar Gracian (1601-1658)

  • Latem mądrze jest przygotowywać się do zimy i łatwiej to wtedy zrobić. Przysługi mniej kosztują i można korzystać ze względów przyjaźni. Dobrze jest oszczędzać na czarna godzinę: brak pomyślności jest drogi i brakuje wtedy wszystkiego. Gromadź wokół siebie przyjaciół i wdzięcznych ludzi; pewnego dnia będziesz cenić to, co teraz wydaje się nieważnym. Nikczemność nie ma żadnych przyjaciół w czasach pomyślności, ponieważ nie chce się do nich przyznać. Kiedy los się odwraca, jest odwrotnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Możesz albo sam siebie chwalić, co jest próżnością, albo krytykować, co jest zbytnią pokorą. Okazujesz brak zdrowego rozsądku i naprzykrzasz się innym. Jeśli to istotne pomiędzy przyjaciółmi, jeszcze ważniejsze jest na wysokich stanowiskach, gdzie często przemawia się publicznie i gdzie jakikolwiek przejaw próżności uchodzi za głupotę. Nie jest także rozsądne mówienie o ludziach, którzy są obecni. Używając pochlebstwa lub nagany, ryzykujesz, że ugrzęźniesz na mieliźnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Dąż do podniosłości. Wspaniałość nigdy nie powinna być małostkowa. Nie musisz się skupiać się na wszystkich szczegółach, gdy rozmawiasz z ludźmi, zwłaszcza gdy temat jest przykry. Staraj się poznać sprawę, ale mimochodem, niedobrze jest zmienić rozmowę w szczegółowe wypytywanie. Postępuj z grzeczną, szlachetną oględnością, która jest pewnego rodzaju galanterią. Przeważająca część władzy leży we wszechwładnej obojętności. Naucz się nie dostrzegać większości rzeczy dotyczących Twoich bliskich przyjaciół, znajomych, a zwłaszcza Twoich wrogów. Nadmierna skrupulatność irytuje i jeżeli będzie częścią Twojego charakteru, staniesz się dla innych męczący. Skupianie się na czymś nieprzyjemnym to rodzaj manii. Pamiętaj, że ludzie zwykle zachowują się tak, jak wpływa to z ich natury: według ich własnego serca i ich zdolności.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy współzawodniczysz z Twoimi przeciwnikami, Twoja reputacja cierpi. Twój konkurent natychmiast spróbuje znaleźć Twoje błędy i Cię zdyskredytować. Mały zysk to uczciwa walka. Rywalizacja odkrywa wady, które kurtuazja przeocza. Wielu ludzi miało dobrą reputację do chwili, gdy znaleźli sobie rywali. Ciepło przeciwieństwa ożywia obumarłą hańbę i uwalnia opary przeszłości. Rywalizacja rozpoczyna się od ujawnienia błędów i rywale korzystają z wszystkich źródeł, z których mogą, a z których nie powinni. Często obrażając innych, nie zyskują niczego prócz satysfakcji płynącej z zemsty. Zemsta zmiata popiół zapomnienia przykrywając ludzkie winy. Życzliwość zawsze jest pokojowo nastawiona, a sława pobłażliwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Człowiek rodzi się barbarzyńcą. Kultura podnosi go z poziomu zwierzęcia. Kultura zmienia nas w prawdziwe osoby: im więcej kultury, tym znaczniejsza osoba. Wierząc w to, Grecja nazwała resztę wszechświata „barbarzyńską”. Ignorancja jest brutalna i prymitywna. Nic bardziej nie rozwija niż wiedza. Ale mądrość sama w sobie jest pospolita, gdy braku jej blasku. Nie tylko zdolność rozumowania musi być wyrafinowana, ale również nasze pragnienia, a zwłaszcza umiejętność prowadzenia rozmowy. Niektórzy ludzie okazują naturalną wytworność zarówno w swoich zewnętrznych, jak i wewnętrznych zaletach, w swoich pomysłach i słowach, w ozdabianiu ciała (które jest jak kora drzewa) i darach ducha (które są jak jego owoce). Są ludzie tak grubiańscy, że brukają wszystko, nawet własne pierwszorzędne zalety, nieznośnym błotem barbarzyństwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Walka będzie nierówna. Jeden z rywali wchodzi do walki wolny od obciążeń, ponieważ on już stracił wszystko, nawet swój wstyd. Odrzucił wszystko, nie ma nic więcej do stracenia i rzuca się głową naprzód, korzystając ze wszystkich rodzajów arogancji. Nigdy nie ryzykuj swojej cennej reputacji w starciu z taką osobą. Wile lat poświęciłeś, by ją zyskać, i nie możesz jej stracić w jednej chwili, w sprawie nieważnej. Jeden oddech skandalu mrozi pot honoru. Prawa osoba wie, jak ważna jest dana sprawa. Wie, co może zaszkodzić jego reputacji i, ponieważ działa ostrożnie, powoli idzie naprzód, tak, aby rozwaga miała czas na to, by się wycofać. Nawet, jeżeli w końcu triumfuje, człowiek nie zawsze może odzyskać to, co stracił przez wystawienie się na ryzyko lub przegraną.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zwracanie uwagi na hańbę innych to rujnowanie własnej sławy. Niektórzy chcieliby ukryć lub zmazać własne uchybienia poprzez wykorzystanie błędów innych lub czerpanie z nich pociechy: pocieszenia głupców. Ich oddech cuchnie; przypominają szambo. W tym aspekcie ten, kto kopie najgłębiej, staje się najbardziej nieczysty. Niektórzy nie płacą za swoje winy, albo dzięki swojej wrodzonej pozycji, albo dzięki związkom z innymi. Tylko wtedy, gdy sam jesteś za mało znany, nieznane są Twoje winy. Rozważna osoba nie rejestruje wad innych albo sama staje się nikczemnym, żywym ich rejestrem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Boskość nie rodzi się z ozdabiania posagu, ale z uwielbienia, jakie mu się składa. Człowiek, który jest naprawdę mądry, woli, aby ludzie go potrzebowali, niż by mieli mu, za co dziękować. Pospolita wdzięczność jest warta mniej niż uprzejma nadzieja, ponieważ nadzieja pamięta, a wdzięczność zapomina. Więcej zyskasz dzięki zależności niż dzięki kurtuazji. Ten, kto już się napił, odwraca się plecami, a wyciśnięta pomarańcza to już nie złoto, lecz błoto. Gdy nie ma zależności, dobre maniery znikają, podobnie jak szacunek. Najważniejszą lekcja płynącą z doświadczenia jest to, aby utrzymywać zależność i podsycać oczekiwania, nie zaspakajając ich. Tę zasadę można stosować nawet w swoich stosunkach z władcą. Ale nie posuwaj się zbyt daleko, prowadząc innych na manowce przez to, że milczysz, albo sprawiając, że ich nieszczęścia staną się nieodwracalne, tylko po to by samemu korzystać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To subtelne rozróżnienie, jak rozróżnienie między przyjacielem, który ceni Cię dlatego, że jesteś, kim jesteś, a tym, który ceni Twoją pozycję. Złe słowa, nawet bez złych czynów, są wystarczająco złe. Ale jest jeszcze gorzej, gdy z Twoich ust nie padają żadne złe słowa, a źle postępujesz. Nie można żywić się słowami (są jak wiatr) albo żyć z kurtuazji (to grzeczne oszustwo). Świetnym sposobem na łapanie ptaków jest oślepianie ich lustrem. Tylko próżni ludzie zadowalają się wiatrem. By zachować swoją wartość, słowa muszą być poparte czynami. Drzewa, które ni dają żadnego owocu, a tylko liście, zwykle nie mają serca i siły. Trzeba wiedzieć, które są użyteczne, a które dają tylko cień.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zaniedbanie może czasami być najlepszym sposobem na to, by inni dostrzegli Twoje talenty. Zazdrość często skazuje ludzi na ostracyzm: im bardziej jest grzeczna, tym bardziej zbrodnicza. Oskarża to, co jest doskonałe, o grzech polegający na braku grzechu, i potępia pełną doskonałość. Zamienia się w Argosa, szukając wad w doskonałych rzeczach, choćby tylko po to, aby znaleźć pocieszenie. Jak piorun krytyka uderza w najwyższe stanowiska. Pozwól, więc czasem Homerowi zasnąć i udaj, że Twój umysł lub odwaga- ale nie rozwaga- popełniły jakiś grzech zaniedbania. W ten sposób niechęć przestanie się burzyć i nie rozsadzi swojej bańki z trucizną. To jak wymachiwanie czerwoną peleryną przed bykiem zawiści, aby ocalić nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nigdy się nie skarż z jego powodu. Złośliwość zawsze zajmuje się tym, co nas rani albo osłabia. Będziesz wyglądał źle i tylko zachęcisz innych, by z Ciebie szydzili. Zły zamiar zawsze szuka sposobu, w jaki mógłby się na Tobie pożywić. Wykorzystuje aluzję, aby odkryć Twój słaby punkt i zna tysiąc sposobów na wysondowanie Twoich ran. Jeżeli będziesz mądry, będziesz ignorować złośliwe aluzje i ukrywać swoje problemy, zarówno osobiste, jak i rodzinne, jako że nawet Fortuna czasami lubi uderzyć Cię w to miejsce, które boli. Zawsze trafia w otwartą ranę. Dbaj o to, aby nie ujawniać, co Cię rani i co Cię ożywia, ażeby to pierwsze się skończyło, a drugie trwało.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ponieważ posiada pełnię doskonałości, może mierzyć się z wieloma ludźmi. Czyni zawsze życie przyjemnym i przekazuje tę radość swoim przyjaciołom. Urozmaicenie i doskonałość czynią życie zachwycającym. Wielką sztuką jest wiedzieć, jak cieszyć się wszystkimi dobrymi rzeczami. A jeśli Natura uczyniła z człowieka kompendium całego naturalnego świata, niech sztuka uczyni go wszechświatem dzięki treningowi gustu i umysłu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nabierają mocy, gdy wspierają je ludzie o wielkich umysłach, którzy potrafią wydobyć je z niewiedzy i zająć pozycję w walce z trudnościami. Skorzystanie z pomocy mądrych ludzi to niezwykły talent: lepszy niż barbarzyńskie upodobanie Tigranesa, który chciał uwięzić pokonanych władców. Oto nowy sposób zdobywania panowania nad innymi, w tym, co ma największe znaczenie w życiu: umiejętnie uczyń służących z tych, których natura uczyniła Twoimi zwierzchnikami. Mamy krótkie życie, a wiele nauki, i nie możesz żyć, jeśli tego nie wiesz. Zawiera się w tym niezwykła umiejętność zgłębiania wiedzy i uczenia się też wysiłku: należy zdobywać wiedzę od wielu ludzi i wiedzieć więcej niż oni wszyscy razem. Zrób to, wyjdź do zgromadzonych i przemawiaj do nich. Będziesz mówić w imieniu tylu mędrców, ilu Ci doradzało, i zdobędziesz sławę wyroczni dzięki kroplom potu, jakie wylali inni. Wybierz temat i niech ludzie wokół Ciebie służą Ci rzeczową wiedzą. Jeżeli nie możesz uczynić z mądrości swego sługi, uczyń z niej swojego przyjaciela.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoje związki przyjacielskie będą szkołą erudycji i konwersacji, pełnym wyrafinowanym nauczaniem. Uczyń swoich przyjaciół Twoimi nauczycielami i połącz użyteczność nauki z przyjemnością rozmowy. Ciesz się towarzystwem ludzi, którzy są roztropni. To, co mówisz, będzie nagrodzone oklaskami; to, co słyszysz, stanie się nauką. Tym, co przyciąga nas do innych, jest nasza własna ciekawość i w tym przypadku ta ciekawość jest nobilitowana. Pełne rozwagi domy wytwornych bohaterów to teatry bohaterstwa, nie pałace próżności. Niektórzy są sławni z powodu swoich nauk i trafnych osądów: to wyrocznie tego, co najwspanialsze, poprzez płynący z nich przykład i ich przyjaźń. Ci, którzy im towarzyszą, tworzą dworną akademię wspaniałej rozwagi i mądrości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Będziesz podwójnie żył. Nie bądź zależny od jakiejkolwiek pojedynczej rzeczy albo ograniczonego źródła, nieważne, jak jest unikatowe i doskonałe. Miej wszystko w podwójnej ilości, zwłaszcza źródła zysku, aprobaty i przyjemności. Księżyc, jak widać, jest zmienny, ma pewne granice swojej trwałości, a jeszcze bardziej zmienne są rzeczy, które zależą od ludzkiej woli. Zgromadź zapasy na chwile słabości.. To wspaniała reguła, którą należy kierować się w życiu: podwoić swoje źródła szczęścia i zysku. Tak jak natura uczyniła podwójnymi najważniejsze i najbardziej wyeksponowane części naszego ciała, powinniśmy starać się przyswoić sobie sztukę podwajania, od której zależy nasza pomyślność.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To wymaga umiejętności i rozwagi. Niektórzy są użyteczni, kiedy są blisko, a inni, kiedy są daleko, a ten, który nie nadaje się do rozmowy, może świetnie służyć Ci w korespondencji. Odległość łagodzi pewne wady, które są nieznośne w bliskim obcowaniu. Nie powinieneś szukać tylko przyjemności w swoich przyjaźniach, ale też pożytku. Przyjaciel jest wszystkim, a przyjaźń ma trzy cechy charakteryzujące dobre rzeczy; są to: zgoda, zacność i prawda. Niewielu ludzi może być dobrymi przyjaciółmi, a jest ich jeszcze mniej, gdy nie wiemy, jak ich wybrać. Wiedza o tym, jak utrzymać przyjaźń, jest ważniejsza niż ta, jak zdobyć nowego towarzysza. Poszukaj przyjaciół, którzy mogą być nimi zawsze, a kiedy przyjaźń jest świeża, ciesz się, że kiedyś będą starymi przyjaciółmi. Najlepsi ze wszystkich to ci, z którymi zjadłeś beczkę soli, z którymi podzieliłeś korzec doświadczenia. Życie bez przyjaciół to pustynia. Przyjaźń mnoży dobro i dzieli zło. To unikalne lekarstwo na niepowodzenia i słodka ulga dla duszy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Uchronisz się od niechęci: zdolności polityczne można dostrzec u tego, kto rządzi. Jeśli ktoś inny bierze na siebie winę za błędy i uderzenie plotki, nie wynika to z braku uzdolnień, lecz z najwyższej miary umiejętności. Nie wszystko może się udać i nie wszystkim może się podobać. Poszukaj, więc kozła ofiarnego, kogoś, kogo jego własna ambicja uczyni dobrym celem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy niedostatek rodzi pragnienia, jest to najpewniejszy sposób, by manipulować ludźmi. Filozofowie mówili, że brak nic nie znaczy, mężowie stanu twierdzą, że znaczy najwięcej: ci ostatni mają rację. Niektórzy ludzie wschodzą po schodach pragnień innych ludzi, aby osiągnąć swoje cele. Wykorzystują ograniczenia, w jakich znajdują się inni, i utrudnienia, aby zaostrzyć ich apetyt. Bardziej użyteczne dla nich od samozadowolenia płynącego z posiadania jest żądło pragnienia, a kiedy osiągnięcie czegoś staje się trudniejsze, pragnienie się nasila. Subtelny sposób na dostanie tego, czego się chce: podtrzymuj zależność innych od Ciebie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony