Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ściągniesz na siebie tylko znamię głupoty i irytację. Niech rozwaga Cię przed tym ustrzeże. Sprzeciwiający się wszystkiemu może być uznany dowcipnym, ale uparta osoba jest prawie zawsze głupcem. Niektórzy obracają słodką pogawędkę, w kłótnię i więcej wrogości okazują swoim przyjaciołom i znajomym, niż tym, z którymi ich nic nie łączy. Kość niezgody jest najtwardsza, gdy znajduje się na niej najsłodszy kąsek, a sprzeciw psuje szczęśliwe chwile. Najbardziej szkodliwymi głupcami są ci, u których złośliwość wiąże się ze zbydlęceniem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To wymaga umiejętności i rozwagi. Niektórzy są użyteczni, kiedy są blisko, a inni, kiedy są daleko, a ten, który nie nadaje się do rozmowy, może świetnie służyć Ci w korespondencji. Odległość łagodzi pewne wady, które są nieznośne w bliskim obcowaniu. Nie powinieneś szukać tylko przyjemności w swoich przyjaźniach, ale też pożytku. Przyjaciel jest wszystkim, a przyjaźń ma trzy cechy charakteryzujące dobre rzeczy; są to: zgoda, zacność i prawda. Niewielu ludzi może być dobrymi przyjaciółmi, a jest ich jeszcze mniej, gdy nie wiemy, jak ich wybrać. Wiedza o tym, jak utrzymać przyjaźń, jest ważniejsza niż ta, jak zdobyć nowego towarzysza. Poszukaj przyjaciół, którzy mogą być nimi zawsze, a kiedy przyjaźń jest świeża, ciesz się, że kiedyś będą starymi przyjaciółmi. Najlepsi ze wszystkich to ci, z którymi zjadłeś beczkę soli, z którymi podzieliłeś korzec doświadczenia. Życie bez przyjaciół to pustynia. Przyjaźń mnoży dobro i dzieli zło. To unikalne lekarstwo na niepowodzenia i słodka ulga dla duszy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Doskonałość to nie ilość, ale jakość. Bardzo dobre rzeczy zawsze były rzadkie; wielka ilość dyskredytuje. Nawet pośród ludzi olbrzymi to zwykle tak naprawdę karły. Niektórzy chwalą książki z powodu ich objętości, tak jakby były one napisane, by ćwiczyć nasze ramiona, nie nasz rozum. Sama ekstensywność nie może być niczym innym jak tylko przeciętnością, a ludzie uniwersalni, którzy chcą być we wszystkim, często są w niczym. Intensywność prowadzi do wybitności, a nawet – w sprawach wielkiego znaczenia- do sławy.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Skargi zawsze będą Cię dyskredytować. Bardziej niż współczucie i pocieszenie wywołują emocje i bezczelność i skłaniają ludzi, którzy słyszą nasze skargi, do tego by zachowywali się jak ci, na których się skarżymy. Raz wyjawione innymi przykrości, jakie nas spotkały, wydają się im wybaczone. Niektórzy skarżą się na to, co złego spotkało ich w przeszłości, i prowokują podobne zachowania w przyszłości. Szukają wsparcia lub pocieszenia, ale ich słuchacze czują tylko satysfakcję albo nawet pogardę. Lepszą polityka jest chwalić przysługi, jaki inni Ci wyświadczyli, dzięki czemu doświadczysz ich jeszcze więcej. Kiedy opowiadasz o tym, jak nieobecni Ci się przysłużyli, prosisz obecnych, aby zrobili to samo, i płacisz tą samą monetą. Rozsądna osoba nigdy nie powinna opowiadać o hańbie lub lekceważeniu, a tylko o szacunku, jakie inni jej okazali. Dzięki temu zdobędzie przyjaciół i pozbędzie się wielu wrogów.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Chwytaj rzeczy nie za ostrze, które Ci grozi, lecz za rękojeść, która będzie Cię bronić. To samo stosuje się do współzawodnictwa. Mądra osoba znajduje wrogów bardziej użytecznych niż przyjaciele, których wybiera głupiec. Niechęć często zrównuje góry trudności, które aprobata wyolbrzymia. Wielu zawdzięcza wielkość swoim wrogom. Pochlebstwo jest bardziej barbarzyńskie niż nienawiść, ponieważ nienawiść koryguje błędy, które pochlebstwo ukrywa. Rozważny człowiek w złych oczach innych znajduje lustro i jest ono bardziej prawdziwe niż lustro sympatii, a także pomaga mu zmniejszać jego wady lub z nimi walczyć. Człowiek staje się bardzo ostrożny, gdy obok nie ma chętnych mu rywali.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Oni są jak drugie życie. Dla przyjaciela wszyscy przyjaciele są dobrzy i mądrzy. Kiedy jesteś z nimi, wszystko zmienia się na lepsze. Jesteś wart tyle, ile inni chcą, abyś był, i jak o Tobie mówią, a droga do ich ust prowadzi przez ich serca. Nic nie urzeka tak bardzo jak służenie innym i nie ma lepszego sposobu na zdobycie przyjaciół jak postępowanie tak, jak tego chcą. Wszystko, co mamy najlepszego, zależy od innych. Musisz żyć albo wśród przyjaciół, albo wśród wrogów. Zdobywaj jednego przyjaciela każdego dnia, jeżeli nie jako powiernika, to jako stronnika. Wybieraj dobrze, a znajdzie się kilku, którym możesz zaufać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Walka będzie nierówna. Jeden z rywali wchodzi do walki wolny od obciążeń, ponieważ on już stracił wszystko, nawet swój wstyd. Odrzucił wszystko, nie ma nic więcej do stracenia i rzuca się głową naprzód, korzystając ze wszystkich rodzajów arogancji. Nigdy nie ryzykuj swojej cennej reputacji w starciu z taką osobą. Wile lat poświęciłeś, by ją zyskać, i nie możesz jej stracić w jednej chwili, w sprawie nieważnej. Jeden oddech skandalu mrozi pot honoru. Prawa osoba wie, jak ważna jest dana sprawa. Wie, co może zaszkodzić jego reputacji i, ponieważ działa ostrożnie, powoli idzie naprzód, tak, aby rozwaga miała czas na to, by się wycofać. Nawet, jeżeli w końcu triumfuje, człowiek nie zawsze może odzyskać to, co stracił przez wystawienie się na ryzyko lub przegraną.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To ożywia talent, napełnia oddechem mowę, daje duszę czynom i podkreśla najwspanialsze zalety. Inne doskonałości są ozdoba natury, ale wdzięk ozdabia same doskonałości: nawet myśli czyni bardziej zachwycającymi. Bierze się to z naturalnych predyspozycji, a nie jest wynikiem włożonych w to wysiłków, i powściąga nawet wyznaczniki sztuki. Jest bardziej wszechmocna niż zwykła umiejętność i łączy się z elegancją. Pogłębia wiarę w siebie pomnaża doskonałość. Bez tego całe piękno jest martwe, każdy zaszczyt to dyshonor. Przewyższa zalety, roztropność, rozwagę i sam majestat. To najkrótsza droga do osiągania zamiarów i elegancki sposób na ominięcie kłopotów.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To lepsze niż sprawianie, że będą o tym pamiętać, ponieważ rozum jest o wiele ważniejszy niż pamięć. Czasami powinieneś napominać innych ludzi, a innym razem doradzać im w sprawach dotyczących przyszłości. Niektórzy nie zdołali zrobić czegoś, co miało swój czas, tylko dlatego, że nie przyszło im to do głowy. Niech przyjacielska rada wskazuje korzyści. Jednym z najważniejszych talentów jest zdolność szybkiego oszacowania tego co się dzieje. Jeśli się go nie posiada, wiele rzeczy nie zostaje zrobionych. Niech osoba oświecona dzieli się swoim światłem z innymi, a ci, którzy nie posiadają tego daru, niech o to proszą; ta pierwsza niech postępuje z rozwagą, a ci drudzy dyskretnie, jedynie o tym napomykając. Ta delikatność jest zwłaszcza konieczna wtedy, gdy osoba udzielająca rady ma w tym jakiś interes. Najlepiej jest okazać dobry smak, a być bardziej otwartym tylko wtedy, gdy aluzja nie wystarczy. „Nie” zostało już powiedziane i teraz możesz umiejętnie poszukiwać „tak”. Najczęściej nie otrzymuje się tego, czego się chce, ponieważ człowiek nie dość się o to stara.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jest dewiza ludzi rozważnych: porzuć coś, zanim się zostanie samemu przez to porzuconym. Powinieneś nawet swój koniec obrócić w tryumf. Czasami słońce samo chowa się za chmurą i nikt nie wie, czy już zaszło, czy nie, każdy zastanawia się nad tym, czy jeszcze będzie można je dostrzec. Unikaj zachodów słońca tak jak niepowodzeń. Nie czekaj, aż ludzie odwrócą się przeciwko Tobie: pogrzebią Cię żywym w żalu, a martwym dla sławy. Rozważny człowiek wie, kiedy wycofać się z gonitwy konia, i nie czeka, aż ten upadnie podczas wyścigu, ku uciesze gapiów. Niech piękno umiejętnie stłucze lustro, we właściwym czasie, a nie wtedy, gdy już nie będzie mogło znieść prawdy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszystko może być dobre lub złe, zależnie od tego, jak na to patrzysz. Co jeden ściga, tego drugi unika. Nieznośny głupiec mierzy wszystkie rzeczy własną miarą. Doskonałość nie wynika z tego, że coś podoba się jednej osobie: gusty są tak liczne jak ludzie i tak samo różnorodne. Nie ma takiego defektu, którego ktoś nie ceni, i nie musisz zmieniać swojej opinii, ponieważ coś nie podoba się ludziom: inni to docenią, a z kolei ich oklaski zostaną potępione. Wzorcem prawdziwej satysfakcji niech będzie aprobata mądrych ludzi, którzy wiedzą, jak osądzać każdy rodzaj rzeczy. Nikt nie żyje według jednej opinii, jednego zwyczaju lub norm jednego stulecia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wciąż je odżywiaj. Obiecuj dużo, a wspaniałe czyny niech każą ludziom oczekiwać jeszcze więcej. Nie odkrywaj wszystkich kart. Cała sztuka polega na tym, by powściągać swoją siłę i wiedzę, i krok za krokiem zbliżać się do sukcesu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Powinni być zbadani przez rozwagę, przetestowani przez los, poświadczeni nie tylko przez siłę woli, ale i przez zdolność rozumowania. Chociaż od tego zależy powodzenie życiowe, ludzie poświęcają temu mało uwagi. W kilku przypadkach do przyjaźni prowadzi natarczywość, ale przeważnie zwykły przypadek. Jesteś osądzany przez przyjaciół, których masz, a mądrzy nigdy nie przystają z głupcami. Znajdowanie przyjemności w przebywaniu w czyimś towarzystwie nie czyni z niego bliskiego przyjaciela. Czasami cenimy czyjś umysł albo humor bez pełnej wiary w jego talent. Niektóre przyjaźnie są prawowite, inne cudzołożne: te drugie są dla przyjemności, te pierwsze są urodzajne i rodzą sukces. Wnikliwość przyjaciela jest bardziej wartościowa niż dobre chęci wielu innych ludzi. Tak więc postępuj według zasad, a nie zdawaj się na przypadek. Mądrzy przyjaciele odganiają smutki, a głupi je łowią. I nie życz swoim przyjaciołom bogactwa, jeśli chcesz ich zachować.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zwracanie uwagi na hańbę innych to rujnowanie własnej sławy. Niektórzy chcieliby ukryć lub zmazać własne uchybienia poprzez wykorzystanie błędów innych lub czerpanie z nich pociechy: pocieszenia głupców. Ich oddech cuchnie; przypominają szambo. W tym aspekcie ten, kto kopie najgłębiej, staje się najbardziej nieczysty. Niektórzy nie płacą za swoje winy, albo dzięki swojej wrodzonej pozycji, albo dzięki związkom z innymi. Tylko wtedy, gdy sam jesteś za mało znany, nieznane są Twoje winy. Rozważna osoba nie rejestruje wad innych albo sama staje się nikczemnym, żywym ich rejestrem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszyscy najlepsi gracze tak robią. Świetne wycofanie się znaczy tyle samo co szykowny atak. Gdy tylko się dopełnią- nawet jeśli będzie ich wiele- spienięż swoje czyny. Długotrwałość przychylności losu jest zawsze podejrzana. Jesteś bardziej bezpieczny, gdy szczęście i jego brak następują po sobie kolejno, a poza tym przyjemność daje pomieszane słodu i goryczy. Kiedy szczęście się kumuluje, istnieje prawdopodobieństwo, że się poślizgniemy i stracimy wszystko. Czasami Pani Fortuna wynagradza nas, równoważąc czas trwania intensywnością szczęścia. Męczy się, gdy musi kogoś długo dźwigać na swoich barkach.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bądź dla nich uprzejmy i zdobądź ich względy. Ich absolutna prawość sprawi, że potraktują Cię dobrze, nawet, gdy nie będą się z Tobą zgadzać, ponieważ działają zgodnie ze swoja naturą; lepiej jest walczyć z dobrze nastawionymi do Ciebie ludźmi, niż pozyskać złych. Nie ma żadnego sposobu na to, by dać sobie radę z nikczemnością, ponieważ ona nie czuje żadnego przymusu, aby postępować według zasad. Dlatego nie ma prawdziwych przyjaźni pomiędzy podłymi ludźmi i nie można ufać ich pochlebstwom; one nie maja swojego źródła w honorze. Unikaj człowieka, który nie ma honoru, ponieważ jeśli nie szanuje on honoru, nie szanuje też prawości. Honor to tron uczciwości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niektórzy mają więcej skrupułów przed właściwym pokierowaniem biegiem spraw niż przed zwieńczonym sukcesem osiągania swoich celów. Hańba porażki więcej znaczy niż starania, które ludzie włożyli w swe czyny. Zwycięzca nigdy nie jest proszony o wyjaśnienia. Większość ludzi poświęca więcej uwagi sukcesowi albo niepowodzeniu niż okolicznościom, w jakich do nich doszło, i Twoja reputacja nigdy nie będzie cierpieć, jeśli osiągasz to, czego chciałeś. Dobre zakończenie obraca wszystko w złoto, niezależnie od tego, jak niezadowalające były środki prowadzące do celu. Sztuką jest odłożyć na bok sztukę, jeśli należy tak zrobić, aby doprowadzić rzeczy do szczęśliwego końca.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To subtelne rozróżnienie, jak rozróżnienie między przyjacielem, który ceni Cię dlatego, że jesteś, kim jesteś, a tym, który ceni Twoją pozycję. Złe słowa, nawet bez złych czynów, są wystarczająco złe. Ale jest jeszcze gorzej, gdy z Twoich ust nie padają żadne złe słowa, a źle postępujesz. Nie można żywić się słowami (są jak wiatr) albo żyć z kurtuazji (to grzeczne oszustwo). Świetnym sposobem na łapanie ptaków jest oślepianie ich lustrem. Tylko próżni ludzie zadowalają się wiatrem. By zachować swoją wartość, słowa muszą być poparte czynami. Drzewa, które ni dają żadnego owocu, a tylko liście, zwykle nie mają serca i siły. Trzeba wiedzieć, które są użyteczne, a które dają tylko cień.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony