Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • To subtelne rozróżnienie, jak rozróżnienie między przyjacielem, który ceni Cię dlatego, że jesteś, kim jesteś, a tym, który ceni Twoją pozycję. Złe słowa, nawet bez złych czynów, są wystarczająco złe. Ale jest jeszcze gorzej, gdy z Twoich ust nie padają żadne złe słowa, a źle postępujesz. Nie można żywić się słowami (są jak wiatr) albo żyć z kurtuazji (to grzeczne oszustwo). Świetnym sposobem na łapanie ptaków jest oślepianie ich lustrem. Tylko próżni ludzie zadowalają się wiatrem. By zachować swoją wartość, słowa muszą być poparte czynami. Drzewa, które ni dają żadnego owocu, a tylko liście, zwykle nie mają serca i siły. Trzeba wiedzieć, które są użyteczne, a które dają tylko cień.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Możesz albo sam siebie chwalić, co jest próżnością, albo krytykować, co jest zbytnią pokorą. Okazujesz brak zdrowego rozsądku i naprzykrzasz się innym. Jeśli to istotne pomiędzy przyjaciółmi, jeszcze ważniejsze jest na wysokich stanowiskach, gdzie często przemawia się publicznie i gdzie jakikolwiek przejaw próżności uchodzi za głupotę. Nie jest także rozsądne mówienie o ludziach, którzy są obecni. Używając pochlebstwa lub nagany, ryzykujesz, że ugrzęźniesz na mieliźnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszystko może być dobre lub złe, zależnie od tego, jak na to patrzysz. Co jeden ściga, tego drugi unika. Nieznośny głupiec mierzy wszystkie rzeczy własną miarą. Doskonałość nie wynika z tego, że coś podoba się jednej osobie: gusty są tak liczne jak ludzie i tak samo różnorodne. Nie ma takiego defektu, którego ktoś nie ceni, i nie musisz zmieniać swojej opinii, ponieważ coś nie podoba się ludziom: inni to docenią, a z kolei ich oklaski zostaną potępione. Wzorcem prawdziwej satysfakcji niech będzie aprobata mądrych ludzi, którzy wiedzą, jak osądzać każdy rodzaj rzeczy. Nikt nie żyje według jednej opinii, jednego zwyczaju lub norm jednego stulecia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wielką rzeczą jest zdobycie powszechnego podziwu, ale jeszcze większą- życzliwości. Częściowo jest to zasługa szczęśliwej gwiazdy, ale wysiłki, jakie w to wkładasz, okazują się ważniejsze. Zaczyna się od tej pierwszej, ale idzie się naprzód dzięki staraniom. Nie wystarczy wybitny talent, chociaż ludzie często sądzą, że łatwo o sympatię, gdy człowiek ma dobrą reputację. Życzliwość zależy od dobroczynności. Wyświadczaj wszystkie rodzaje dobra: dobre słowa i jeszcze lepsze czyny. Kochaj jeśli chcesz być kochany. Kurtuazja to sposób, w jaki wielcy ludzie oczarowują innych. Sięgnij do czynów, a następnie po pióro. Od miecza do pióra – to wzbudza przychylność pisarzy i zapewnia nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To lepsze niż sprawianie, że będą o tym pamiętać, ponieważ rozum jest o wiele ważniejszy niż pamięć. Czasami powinieneś napominać innych ludzi, a innym razem doradzać im w sprawach dotyczących przyszłości. Niektórzy nie zdołali zrobić czegoś, co miało swój czas, tylko dlatego, że nie przyszło im to do głowy. Niech przyjacielska rada wskazuje korzyści. Jednym z najważniejszych talentów jest zdolność szybkiego oszacowania tego co się dzieje. Jeśli się go nie posiada, wiele rzeczy nie zostaje zrobionych. Niech osoba oświecona dzieli się swoim światłem z innymi, a ci, którzy nie posiadają tego daru, niech o to proszą; ta pierwsza niech postępuje z rozwagą, a ci drudzy dyskretnie, jedynie o tym napomykając. Ta delikatność jest zwłaszcza konieczna wtedy, gdy osoba udzielająca rady ma w tym jakiś interes. Najlepiej jest okazać dobry smak, a być bardziej otwartym tylko wtedy, gdy aluzja nie wystarczy. „Nie” zostało już powiedziane i teraz możesz umiejętnie poszukiwać „tak”. Najczęściej nie otrzymuje się tego, czego się chce, ponieważ człowiek nie dość się o to stara.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zwracanie uwagi na hańbę innych to rujnowanie własnej sławy. Niektórzy chcieliby ukryć lub zmazać własne uchybienia poprzez wykorzystanie błędów innych lub czerpanie z nich pociechy: pocieszenia głupców. Ich oddech cuchnie; przypominają szambo. W tym aspekcie ten, kto kopie najgłębiej, staje się najbardziej nieczysty. Niektórzy nie płacą za swoje winy, albo dzięki swojej wrodzonej pozycji, albo dzięki związkom z innymi. Tylko wtedy, gdy sam jesteś za mało znany, nieznane są Twoje winy. Rozważna osoba nie rejestruje wad innych albo sama staje się nikczemnym, żywym ich rejestrem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jedno z głównych zadań rozwagi. Ludzie wybitni nie popadają w skrajność. Między dwiema skrajnościami jest długa droga i rozważni trzymają się środka. Decydują się na działanie tylko po długim zastanowieniu, ponieważ łatwiej jest uniknąć niebezpieczeństwa, niż poradzić sobie z nim. Niebezpieczne sytuacje zagrażają rozsądkowi i bezpieczniej jest w ogóle się w nich nie znaleźć. Jedno niebezpieczeństwo prowadzi do drugiego, większego, i doprowadza nas na krawędź katastrofy. Niektórzy ludzie kierują się brawurą z powodu swojego temperamentu lub wad biorących się z ich przynależności narodowej i są skłonni do tego, by szybko wystawić siebie i innych na niebezpieczeństwo. Ale osoba, która kieruje się światłem rozumu, analizuje sytuację i dostrzega, że większą odwagą będzie uniknięcie niebezpieczeństwa niż próba poradzenia sobie z nim. Dostrzeże jednego głupca i nie staje się drugim

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie możesz dawać wszystkiego każdemu człowiekowi. Mówienie „nie” jest równie ważne jak ustępowanie, zwłaszcza pośród tych, którzy dzierżą władzę. Ważny jest sposób odmawiania. Niektórzy ludzie wyżej cenią „nie” niż „tak”, jakie słyszą od innych: pozłacane „nie” podoba im się bardziej niż lakoniczne „tak”. Wielu ludzi zawsze ma „nie” na swoich wargach i zawsze zakwaszają nimi wszystko co mówią. „Nie” to słowo, które pojawia się w ich myślach jako pierwsze. Mogą później zmienić zdanie, ale i tak są źle postrzegani, ponieważ zaczęli od tego, że byli nieprzyjemni. Odmowa nie powinna być bolesnym ciosem. Niech ludzie rozgryzają swoje rozczarowanie po kawałku. Nigdy nie odmawiaj czegoś kategorycznie: inni przestaliby być od Ciebie zależni. W odmowie powinny być zawsze drobiny nadziei, aby osłodziły jej gorycz. Niech kurtuazja zajmuje próżnię, w której brakło przysług, a dobre słowa kompensują brak działania. „Nie” i „tak” to krótkie słowa, które wymagają długiego zastanowienia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bardziej agresywne jest poczucie nadmiernej dumy płynące z wysokiego stanowiska niż z własnych zalet. Nie graj „wielkiego człowieka”, bo spotyka się to z nienawiścią i zazdrość, jaką rodzi, nie jest powodem do dumy. Im usilniej szukasz u innych szacunku, tym trudniej będzie Ci go zdobyć. On zależy od poważania. Nie możesz po prostu go zyskać, musisz na niego zasłużyć i umieć czekać. Ważne stanowiska wymagają pewnej powagi i dobrych obyczajów. Rób to, czego wymaga Twoje stanowisko, abyś mógł wypełniać swoje obowiązki. Nie przesadzaj, dopomóż sobie. Ludzie, którzy chcą wyglądać jak osoby ciężko pracujące, często sprawiają wrażenie, że nie nadają się do danej pracy. Jeżeli chcesz odnieść sukces, użyj swoich talentów, a nie zewnętrznych atrybutów. Nawet król powinien być czczony bardziej ze względu na to, kim jest, niż z uwagi na przepych i otoczenie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • … dzisiaj o jutrze – a nawet wiele dni naprzód. Najlepszą przezornością jest mieć na to czas. Jeśli się je przewidzi, pechowe posunięcia się nie zdarzają; żadne niebezpieczeństwa nie zaskoczą tych, którzy są przygotowani. Nie zachowuj swojego rozsądku na trudne sytuacje; użyj go, by je przewidzieć. Trudne punkty wymagają dojrzałego przemyślenia. Poduszka jest niemą Sybillą i lepiej przespać się z jakąś myślą, niż nie spać, gdy ma się na głowie coś ważnego. Niektórzy działają, a później myślą: oznacza to raczej szukanie wytłumaczeń niż przyjmowanie konsekwencji. Inni nie zastanawiają się ani przedtem, ani potem. Twoje całe życie powinno polegać na zastanawianiu się nad Twoim przeznaczeniem. Przemyślenie czegoś i przewidywanie to dobry sposób na wyprzedzanie biegu wypadków.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Używanie superlatyw nie świadczy o mądrości. One ubliżają prawdzie i poddają w wątpliwość Twój rozsądek. Jeśli przesadzasz, marnotrawisz wypowiadane przez siebie pochwały i ujawniasz brak wiedzy i dobrego smaku. Pochwała budzi ciekawość, która rodzi pragnienie, a później, kiedy pewne rzeczy okazują się cenione na wyrost, jak się często zdarza, pragnienie czuje się oszukane i mści się, oczerniając tych, którzy byli chwaleni, i tego, który chwalił. Rozważny człowiek jest przezorny i woli raczej chwalić coś zbyt krótko niż zbyt długo. Prawdziwa wspaniałość jest rzadka, dlatego powściągnij swój podziw. Przewartościowywanie czegoś to forma kłamstwa. Może zrujnować Twoja reputację, jeśli chodzi o dobry gust, a nawet gorzej- o rozsądek.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • By żyć, pozwól żyć. Ludzie pokoju nie tylko żyją, oni panują. Słuchaj i oglądaj – ale zachowaj spokój. Dzień bez sporu oznacza noc odpoczynku. Żyć długo i smakować życie to żyć podwójnie: oto owoc spokoju. Możesz mieć wszystko, jeżeli nie poświęcisz uwagi temu, co jest mało ważne. Nic nie jest głupsze niż branie wszystkiego na poważnie. To jak pozwolenie, by zraniło Cię coś, co Cię nie dotyczy, lub nie dotknęło coś, co nie dotyczy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Powinni być zbadani przez rozwagę, przetestowani przez los, poświadczeni nie tylko przez siłę woli, ale i przez zdolność rozumowania. Chociaż od tego zależy powodzenie życiowe, ludzie poświęcają temu mało uwagi. W kilku przypadkach do przyjaźni prowadzi natarczywość, ale przeważnie zwykły przypadek. Jesteś osądzany przez przyjaciół, których masz, a mądrzy nigdy nie przystają z głupcami. Znajdowanie przyjemności w przebywaniu w czyimś towarzystwie nie czyni z niego bliskiego przyjaciela. Czasami cenimy czyjś umysł albo humor bez pełnej wiary w jego talent. Niektóre przyjaźnie są prawowite, inne cudzołożne: te drugie są dla przyjemności, te pierwsze są urodzajne i rodzą sukces. Wnikliwość przyjaciela jest bardziej wartościowa niż dobre chęci wielu innych ludzi. Tak więc postępuj według zasad, a nie zdawaj się na przypadek. Mądrzy przyjaciele odganiają smutki, a głupi je łowią. I nie życz swoim przyjaciołom bogactwa, jeśli chcesz ich zachować.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To wymaga umiejętności i rozwagi. Niektórzy są użyteczni, kiedy są blisko, a inni, kiedy są daleko, a ten, który nie nadaje się do rozmowy, może świetnie służyć Ci w korespondencji. Odległość łagodzi pewne wady, które są nieznośne w bliskim obcowaniu. Nie powinieneś szukać tylko przyjemności w swoich przyjaźniach, ale też pożytku. Przyjaciel jest wszystkim, a przyjaźń ma trzy cechy charakteryzujące dobre rzeczy; są to: zgoda, zacność i prawda. Niewielu ludzi może być dobrymi przyjaciółmi, a jest ich jeszcze mniej, gdy nie wiemy, jak ich wybrać. Wiedza o tym, jak utrzymać przyjaźń, jest ważniejsza niż ta, jak zdobyć nowego towarzysza. Poszukaj przyjaciół, którzy mogą być nimi zawsze, a kiedy przyjaźń jest świeża, ciesz się, że kiedyś będą starymi przyjaciółmi. Najlepsi ze wszystkich to ci, z którymi zjadłeś beczkę soli, z którymi podzieliłeś korzec doświadczenia. Życie bez przyjaciół to pustynia. Przyjaźń mnoży dobro i dzieli zło. To unikalne lekarstwo na niepowodzenia i słodka ulga dla duszy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Najlepszą obroną przed oszustwem jest ostrożność. Kiedy ludzie są subtelni, okazują się nawet bardziej skłonni do tego. Niektórzy celują w robieniu swoich interesów Twoimi i jeżeli nie rozszyfrujesz ich zamiarów, złapiesz sam siebie na wyciąganiu ich kasztanów z ognia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Skargi zawsze będą Cię dyskredytować. Bardziej niż współczucie i pocieszenie wywołują emocje i bezczelność i skłaniają ludzi, którzy słyszą nasze skargi, do tego by zachowywali się jak ci, na których się skarżymy. Raz wyjawione innymi przykrości, jakie nas spotkały, wydają się im wybaczone. Niektórzy skarżą się na to, co złego spotkało ich w przeszłości, i prowokują podobne zachowania w przyszłości. Szukają wsparcia lub pocieszenia, ale ich słuchacze czują tylko satysfakcję albo nawet pogardę. Lepszą polityka jest chwalić przysługi, jaki inni Ci wyświadczyli, dzięki czemu doświadczysz ich jeszcze więcej. Kiedy opowiadasz o tym, jak nieobecni Ci się przysłużyli, prosisz obecnych, aby zrobili to samo, i płacisz tą samą monetą. Rozsądna osoba nigdy nie powinna opowiadać o hańbie lub lekceważeniu, a tylko o szacunku, jakie inni jej okazali. Dzięki temu zdobędzie przyjaciół i pozbędzie się wielu wrogów.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony