Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoje związki przyjacielskie będą szkołą erudycji i konwersacji, pełnym wyrafinowanym nauczaniem. Uczyń swoich przyjaciół Twoimi nauczycielami i połącz użyteczność nauki z przyjemnością rozmowy. Ciesz się towarzystwem ludzi, którzy są roztropni. To, co mówisz, będzie nagrodzone oklaskami; to, co słyszysz, stanie się nauką. Tym, co przyciąga nas do innych, jest nasza własna ciekawość i w tym przypadku ta ciekawość jest nobilitowana. Pełne rozwagi domy wytwornych bohaterów to teatry bohaterstwa, nie pałace próżności. Niektórzy są sławni z powodu swoich nauk i trafnych osądów: to wyrocznie tego, co najwspanialsze, poprzez płynący z nich przykład i ich przyjaźń. Ci, którzy im towarzyszą, tworzą dworną akademię wspaniałej rozwagi i mądrości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Walka będzie nierówna. Jeden z rywali wchodzi do walki wolny od obciążeń, ponieważ on już stracił wszystko, nawet swój wstyd. Odrzucił wszystko, nie ma nic więcej do stracenia i rzuca się głową naprzód, korzystając ze wszystkich rodzajów arogancji. Nigdy nie ryzykuj swojej cennej reputacji w starciu z taką osobą. Wile lat poświęciłeś, by ją zyskać, i nie możesz jej stracić w jednej chwili, w sprawie nieważnej. Jeden oddech skandalu mrozi pot honoru. Prawa osoba wie, jak ważna jest dana sprawa. Wie, co może zaszkodzić jego reputacji i, ponieważ działa ostrożnie, powoli idzie naprzód, tak, aby rozwaga miała czas na to, by się wycofać. Nawet, jeżeli w końcu triumfuje, człowiek nie zawsze może odzyskać to, co stracił przez wystawienie się na ryzyko lub przegraną.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Latem mądrze jest przygotowywać się do zimy i łatwiej to wtedy zrobić. Przysługi mniej kosztują i można korzystać ze względów przyjaźni. Dobrze jest oszczędzać na czarna godzinę: brak pomyślności jest drogi i brakuje wtedy wszystkiego. Gromadź wokół siebie przyjaciół i wdzięcznych ludzi; pewnego dnia będziesz cenić to, co teraz wydaje się nieważnym. Nikczemność nie ma żadnych przyjaciół w czasach pomyślności, ponieważ nie chce się do nich przyznać. Kiedy los się odwraca, jest odwrotnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jedno z głównych zadań rozwagi. Ludzie wybitni nie popadają w skrajność. Między dwiema skrajnościami jest długa droga i rozważni trzymają się środka. Decydują się na działanie tylko po długim zastanowieniu, ponieważ łatwiej jest uniknąć niebezpieczeństwa, niż poradzić sobie z nim. Niebezpieczne sytuacje zagrażają rozsądkowi i bezpieczniej jest w ogóle się w nich nie znaleźć. Jedno niebezpieczeństwo prowadzi do drugiego, większego, i doprowadza nas na krawędź katastrofy. Niektórzy ludzie kierują się brawurą z powodu swojego temperamentu lub wad biorących się z ich przynależności narodowej i są skłonni do tego, by szybko wystawić siebie i innych na niebezpieczeństwo. Ale osoba, która kieruje się światłem rozumu, analizuje sytuację i dostrzega, że większą odwagą będzie uniknięcie niebezpieczeństwa niż próba poradzenia sobie z nim. Dostrzeże jednego głupca i nie staje się drugim

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • … dzisiaj o jutrze – a nawet wiele dni naprzód. Najlepszą przezornością jest mieć na to czas. Jeśli się je przewidzi, pechowe posunięcia się nie zdarzają; żadne niebezpieczeństwa nie zaskoczą tych, którzy są przygotowani. Nie zachowuj swojego rozsądku na trudne sytuacje; użyj go, by je przewidzieć. Trudne punkty wymagają dojrzałego przemyślenia. Poduszka jest niemą Sybillą i lepiej przespać się z jakąś myślą, niż nie spać, gdy ma się na głowie coś ważnego. Niektórzy działają, a później myślą: oznacza to raczej szukanie wytłumaczeń niż przyjmowanie konsekwencji. Inni nie zastanawiają się ani przedtem, ani potem. Twoje całe życie powinno polegać na zastanawianiu się nad Twoim przeznaczeniem. Przemyślenie czegoś i przewidywanie to dobry sposób na wyprzedzanie biegu wypadków.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszystko może być dobre lub złe, zależnie od tego, jak na to patrzysz. Co jeden ściga, tego drugi unika. Nieznośny głupiec mierzy wszystkie rzeczy własną miarą. Doskonałość nie wynika z tego, że coś podoba się jednej osobie: gusty są tak liczne jak ludzie i tak samo różnorodne. Nie ma takiego defektu, którego ktoś nie ceni, i nie musisz zmieniać swojej opinii, ponieważ coś nie podoba się ludziom: inni to docenią, a z kolei ich oklaski zostaną potępione. Wzorcem prawdziwej satysfakcji niech będzie aprobata mądrych ludzi, którzy wiedzą, jak osądzać każdy rodzaj rzeczy. Nikt nie żyje według jednej opinii, jednego zwyczaju lub norm jednego stulecia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Oni są jak drugie życie. Dla przyjaciela wszyscy przyjaciele są dobrzy i mądrzy. Kiedy jesteś z nimi, wszystko zmienia się na lepsze. Jesteś wart tyle, ile inni chcą, abyś był, i jak o Tobie mówią, a droga do ich ust prowadzi przez ich serca. Nic nie urzeka tak bardzo jak służenie innym i nie ma lepszego sposobu na zdobycie przyjaciół jak postępowanie tak, jak tego chcą. Wszystko, co mamy najlepszego, zależy od innych. Musisz żyć albo wśród przyjaciół, albo wśród wrogów. Zdobywaj jednego przyjaciela każdego dnia, jeżeli nie jako powiernika, to jako stronnika. Wybieraj dobrze, a znajdzie się kilku, którym możesz zaufać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To wymaga umiejętności i rozwagi. Niektórzy są użyteczni, kiedy są blisko, a inni, kiedy są daleko, a ten, który nie nadaje się do rozmowy, może świetnie służyć Ci w korespondencji. Odległość łagodzi pewne wady, które są nieznośne w bliskim obcowaniu. Nie powinieneś szukać tylko przyjemności w swoich przyjaźniach, ale też pożytku. Przyjaciel jest wszystkim, a przyjaźń ma trzy cechy charakteryzujące dobre rzeczy; są to: zgoda, zacność i prawda. Niewielu ludzi może być dobrymi przyjaciółmi, a jest ich jeszcze mniej, gdy nie wiemy, jak ich wybrać. Wiedza o tym, jak utrzymać przyjaźń, jest ważniejsza niż ta, jak zdobyć nowego towarzysza. Poszukaj przyjaciół, którzy mogą być nimi zawsze, a kiedy przyjaźń jest świeża, ciesz się, że kiedyś będą starymi przyjaciółmi. Najlepsi ze wszystkich to ci, z którymi zjadłeś beczkę soli, z którymi podzieliłeś korzec doświadczenia. Życie bez przyjaciół to pustynia. Przyjaźń mnoży dobro i dzieli zło. To unikalne lekarstwo na niepowodzenia i słodka ulga dla duszy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Tłum jest wielogłowym potworem: wiele złośliwych oczu, wiele zniesławiających języków. Czasami gdzieś rodzi się plotka i niszczy najlepszą reputację, a jeśli przylgnie do Ciebie jak przydomek, Twoja sława zginie. Tłum zwykle celuje w jakąś znaczącą słabość albo śmieszną wadę: odpowiednia materia dla jego pomruków. Czasami to nasi zawistni rywale chytrze wynajdują te wady. Istnieją złośliwe usta i rujnują one wspaniałą reputacje szybciej za pomocą żartu niż bezczelnego kłamstwa. Łatwo stracić reputację, ponieważ bez trudu ludzie wierzą w mierność i ciężko wymazać jej znamię. Rozważny człowiek powinien strzec się tego i zwracać uwagę na pospolitą bezczelność; uncja zapobiegania czemuś jest równa funtowi kuracji.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nabierają mocy, gdy wspierają je ludzie o wielkich umysłach, którzy potrafią wydobyć je z niewiedzy i zająć pozycję w walce z trudnościami. Skorzystanie z pomocy mądrych ludzi to niezwykły talent: lepszy niż barbarzyńskie upodobanie Tigranesa, który chciał uwięzić pokonanych władców. Oto nowy sposób zdobywania panowania nad innymi, w tym, co ma największe znaczenie w życiu: umiejętnie uczyń służących z tych, których natura uczyniła Twoimi zwierzchnikami. Mamy krótkie życie, a wiele nauki, i nie możesz żyć, jeśli tego nie wiesz. Zawiera się w tym niezwykła umiejętność zgłębiania wiedzy i uczenia się też wysiłku: należy zdobywać wiedzę od wielu ludzi i wiedzieć więcej niż oni wszyscy razem. Zrób to, wyjdź do zgromadzonych i przemawiaj do nich. Będziesz mówić w imieniu tylu mędrców, ilu Ci doradzało, i zdobędziesz sławę wyroczni dzięki kroplom potu, jakie wylali inni. Wybierz temat i niech ludzie wokół Ciebie służą Ci rzeczową wiedzą. Jeżeli nie możesz uczynić z mądrości swego sługi, uczyń z niej swojego przyjaciela.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy niedostatek rodzi pragnienia, jest to najpewniejszy sposób, by manipulować ludźmi. Filozofowie mówili, że brak nic nie znaczy, mężowie stanu twierdzą, że znaczy najwięcej: ci ostatni mają rację. Niektórzy ludzie wschodzą po schodach pragnień innych ludzi, aby osiągnąć swoje cele. Wykorzystują ograniczenia, w jakich znajdują się inni, i utrudnienia, aby zaostrzyć ich apetyt. Bardziej użyteczne dla nich od samozadowolenia płynącego z posiadania jest żądło pragnienia, a kiedy osiągnięcie czegoś staje się trudniejsze, pragnienie się nasila. Subtelny sposób na dostanie tego, czego się chce: podtrzymuj zależność innych od Ciebie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Używanie superlatyw nie świadczy o mądrości. One ubliżają prawdzie i poddają w wątpliwość Twój rozsądek. Jeśli przesadzasz, marnotrawisz wypowiadane przez siebie pochwały i ujawniasz brak wiedzy i dobrego smaku. Pochwała budzi ciekawość, która rodzi pragnienie, a później, kiedy pewne rzeczy okazują się cenione na wyrost, jak się często zdarza, pragnienie czuje się oszukane i mści się, oczerniając tych, którzy byli chwaleni, i tego, który chwalił. Rozważny człowiek jest przezorny i woli raczej chwalić coś zbyt krótko niż zbyt długo. Prawdziwa wspaniałość jest rzadka, dlatego powściągnij swój podziw. Przewartościowywanie czegoś to forma kłamstwa. Może zrujnować Twoja reputację, jeśli chodzi o dobry gust, a nawet gorzej- o rozsądek.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Chwytaj rzeczy nie za ostrze, które Ci grozi, lecz za rękojeść, która będzie Cię bronić. To samo stosuje się do współzawodnictwa. Mądra osoba znajduje wrogów bardziej użytecznych niż przyjaciele, których wybiera głupiec. Niechęć często zrównuje góry trudności, które aprobata wyolbrzymia. Wielu zawdzięcza wielkość swoim wrogom. Pochlebstwo jest bardziej barbarzyńskie niż nienawiść, ponieważ nienawiść koryguje błędy, które pochlebstwo ukrywa. Rozważny człowiek w złych oczach innych znajduje lustro i jest ono bardziej prawdziwe niż lustro sympatii, a także pomaga mu zmniejszać jego wady lub z nimi walczyć. Człowiek staje się bardzo ostrożny, gdy obok nie ma chętnych mu rywali.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wybitność wymaga obu. Kiedy obie są obecne, wybitność osiąga wyżyny. Przeciętni ludzie, którzy są pracowici, dochodzą dalej niż ludzie wyżsi rangą, którzy nie dokładają starań. Praca to wartość. Razem z nią zdobywasz reputację. Niektórzy ludzie są niezdolni do tego, by przyłożyć się choćby do najprostszych zadań. Pilność zależy prawie zawsze od temperamentu. Można być przeciętnym przy mało ważnej pracy- możesz usprawiedliwić się, że zostałeś stworzony do bardziej szlachetnych rzeczy. Ale nie ma żadnego wytłumaczenia, jeśli ktoś, zamiast być doskonałym w najbardziej wzniosłej pracy, jest mierny, zajmując się czymś najbardziej przyziemnym. I sztuka, i natura są potrzebne, a pilność je dopełnia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Człowiek rodzi się barbarzyńcą. Kultura podnosi go z poziomu zwierzęcia. Kultura zmienia nas w prawdziwe osoby: im więcej kultury, tym znaczniejsza osoba. Wierząc w to, Grecja nazwała resztę wszechświata „barbarzyńską”. Ignorancja jest brutalna i prymitywna. Nic bardziej nie rozwija niż wiedza. Ale mądrość sama w sobie jest pospolita, gdy braku jej blasku. Nie tylko zdolność rozumowania musi być wyrafinowana, ale również nasze pragnienia, a zwłaszcza umiejętność prowadzenia rozmowy. Niektórzy ludzie okazują naturalną wytworność zarówno w swoich zewnętrznych, jak i wewnętrznych zaletach, w swoich pomysłach i słowach, w ozdabianiu ciała (które jest jak kora drzewa) i darach ducha (które są jak jego owoce). Są ludzie tak grubiańscy, że brukają wszystko, nawet własne pierwszorzędne zalety, nieznośnym błotem barbarzyństwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Uchronisz się od niechęci: zdolności polityczne można dostrzec u tego, kto rządzi. Jeśli ktoś inny bierze na siebie winę za błędy i uderzenie plotki, nie wynika to z braku uzdolnień, lecz z najwyższej miary umiejętności. Nie wszystko może się udać i nie wszystkim może się podobać. Poszukaj, więc kozła ofiarnego, kogoś, kogo jego własna ambicja uczyni dobrym celem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony