Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • Latem mądrze jest przygotowywać się do zimy i łatwiej to wtedy zrobić. Przysługi mniej kosztują i można korzystać ze względów przyjaźni. Dobrze jest oszczędzać na czarna godzinę: brak pomyślności jest drogi i brakuje wtedy wszystkiego. Gromadź wokół siebie przyjaciół i wdzięcznych ludzi; pewnego dnia będziesz cenić to, co teraz wydaje się nieważnym. Nikczemność nie ma żadnych przyjaciół w czasach pomyślności, ponieważ nie chce się do nich przyznać. Kiedy los się odwraca, jest odwrotnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy niedostatek rodzi pragnienia, jest to najpewniejszy sposób, by manipulować ludźmi. Filozofowie mówili, że brak nic nie znaczy, mężowie stanu twierdzą, że znaczy najwięcej: ci ostatni mają rację. Niektórzy ludzie wschodzą po schodach pragnień innych ludzi, aby osiągnąć swoje cele. Wykorzystują ograniczenia, w jakich znajdują się inni, i utrudnienia, aby zaostrzyć ich apetyt. Bardziej użyteczne dla nich od samozadowolenia płynącego z posiadania jest żądło pragnienia, a kiedy osiągnięcie czegoś staje się trudniejsze, pragnienie się nasila. Subtelny sposób na dostanie tego, czego się chce: podtrzymuj zależność innych od Ciebie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Na pewno nie w swoim guście. Jaką mądrą osobą byłaby ta, która nie chciałaby, aby to, co robi, podobało się wielu! Roztropni nigdy nie sycą się pospolitymi oklaskami. Niektórzy ludzie to napuszone kameleony popularności, ponieważ cieszą się oddechem tłumu bardziej, niż delikatnym wietrzykiem Apolla, czyli rozsądkiem. Nie szukaj przyjemności w cudach, które podziwia wielu: nie są niczym innym jak szarlataństwem. Tłum podziwia pospolitą głupotę i nie dostrzega wartości, jaka kryje się w doskonałym zamyśle.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zatrzymaj ważnych przyjaciół na wielkie okazje. Nie wyczerpuj ich łaskawości i nie wykorzystuj swoich kontaktów do rzeczy mało ważnych. Przygotuj się na chwilę, gdy znajdziesz się w prawdziwym niebezpieczeństwie. Jeśli zapłacisz dużo za mało ważną rzecz, co pozostanie na potem? Nie ma nic cenniejszego, co mogłoby Cię chronić, niż względy ludzi. Mogą oni wszystko stworzyć albo zniweczyć: mogą dać Ci rozum albo go zabrać. Cokolwiek natura i sława dadzą mądrym ludziom, Fortuna im tego zazdrości. Ważniejsze jest, by trzymać się kurczowo ludzi, niż trzymać się kurczowo rzeczy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszyscy najlepsi gracze tak robią. Świetne wycofanie się znaczy tyle samo co szykowny atak. Gdy tylko się dopełnią- nawet jeśli będzie ich wiele- spienięż swoje czyny. Długotrwałość przychylności losu jest zawsze podejrzana. Jesteś bardziej bezpieczny, gdy szczęście i jego brak następują po sobie kolejno, a poza tym przyjemność daje pomieszane słodu i goryczy. Kiedy szczęście się kumuluje, istnieje prawdopodobieństwo, że się poślizgniemy i stracimy wszystko. Czasami Pani Fortuna wynagradza nas, równoważąc czas trwania intensywnością szczęścia. Męczy się, gdy musi kogoś długo dźwigać na swoich barkach.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszystko może być dobre lub złe, zależnie od tego, jak na to patrzysz. Co jeden ściga, tego drugi unika. Nieznośny głupiec mierzy wszystkie rzeczy własną miarą. Doskonałość nie wynika z tego, że coś podoba się jednej osobie: gusty są tak liczne jak ludzie i tak samo różnorodne. Nie ma takiego defektu, którego ktoś nie ceni, i nie musisz zmieniać swojej opinii, ponieważ coś nie podoba się ludziom: inni to docenią, a z kolei ich oklaski zostaną potępione. Wzorcem prawdziwej satysfakcji niech będzie aprobata mądrych ludzi, którzy wiedzą, jak osądzać każdy rodzaj rzeczy. Nikt nie żyje według jednej opinii, jednego zwyczaju lub norm jednego stulecia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Używanie superlatyw nie świadczy o mądrości. One ubliżają prawdzie i poddają w wątpliwość Twój rozsądek. Jeśli przesadzasz, marnotrawisz wypowiadane przez siebie pochwały i ujawniasz brak wiedzy i dobrego smaku. Pochwała budzi ciekawość, która rodzi pragnienie, a później, kiedy pewne rzeczy okazują się cenione na wyrost, jak się często zdarza, pragnienie czuje się oszukane i mści się, oczerniając tych, którzy byli chwaleni, i tego, który chwalił. Rozważny człowiek jest przezorny i woli raczej chwalić coś zbyt krótko niż zbyt długo. Prawdziwa wspaniałość jest rzadka, dlatego powściągnij swój podziw. Przewartościowywanie czegoś to forma kłamstwa. Może zrujnować Twoja reputację, jeśli chodzi o dobry gust, a nawet gorzej- o rozsądek.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Sztuka wpływania na intencje innych ludzi to bardziej zręczność niż determinacja. Musisz wiedzieć, jak dostać się do duszy drugiego człowieka. Każdy ma własny specjalny cel czy rzecz, która sprawia mu radość; zależą one od gustu. Każdy ma jakieś bóstwo. Niektórzy pragną dobrej reputacji, inni wielbią zysk, a większość ludzi nad wszystko przedkłada przyjemność. Fortel polega na tym, aby zidentyfikować idole, które mogą kierować ludźmi. To tak jak posiadanie klucza do czyichś pragnień. Dotrzyj do „pierwszego poruszyciela”, którym nie zawsze jest coś wzniosłego czy ważnego. Zwykle to coś pospolitego, ponieważ to, co nie jest doskonałe, występuje częściej niż doskonałość. Najpierw oceń czyjś charakter, a następnie dotknij jego czułego punktu. Kuś go tym, co szczególnie sprawia mu przyjemność, a złamiesz jego wolę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie możesz dawać wszystkiego każdemu człowiekowi. Mówienie „nie” jest równie ważne jak ustępowanie, zwłaszcza pośród tych, którzy dzierżą władzę. Ważny jest sposób odmawiania. Niektórzy ludzie wyżej cenią „nie” niż „tak”, jakie słyszą od innych: pozłacane „nie” podoba im się bardziej niż lakoniczne „tak”. Wielu ludzi zawsze ma „nie” na swoich wargach i zawsze zakwaszają nimi wszystko co mówią. „Nie” to słowo, które pojawia się w ich myślach jako pierwsze. Mogą później zmienić zdanie, ale i tak są źle postrzegani, ponieważ zaczęli od tego, że byli nieprzyjemni. Odmowa nie powinna być bolesnym ciosem. Niech ludzie rozgryzają swoje rozczarowanie po kawałku. Nigdy nie odmawiaj czegoś kategorycznie: inni przestaliby być od Ciebie zależni. W odmowie powinny być zawsze drobiny nadziei, aby osłodziły jej gorycz. Niech kurtuazja zajmuje próżnię, w której brakło przysług, a dobre słowa kompensują brak działania. „Nie” i „tak” to krótkie słowa, które wymagają długiego zastanowienia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie mniej tylko jednego tematu do rozmowy, jednej obsesji. Zwięzłość jest miła i pochlebiająca i dzięki niej wiele się osiąga. Zyskuje w kurtuazji to, co traci lakoniczności. Rzeczy są dobre, jeśli zwięzłe: podwójnie dobre. Przykrość, jeśli krótko trwa, nie jest taka dokuczliwa. Kwintesencja działa lepiej niż przesyt. Każdy wie, że człowiek, który przesadza, rzadko, kiedy jest inteligentny, ale lepiej mówić z przesadą, niż prowadzić długie rozmowy. Niektórzy lidzie celują w niepokojeniu świata, a nie w jego ulepszaniu: bezużyteczne błyskotki, których każdy unika. Roztropna osoba powinna powstrzymać się od nużenia innych, zwłaszcza wielkich ludzi, którzy są bardzo zajęci. Gorzej byłoby zirytować jednego z nich niż całą resztę świata. Dobrze powiedziane to krótko powiedziane.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ściągniesz na siebie tylko znamię głupoty i irytację. Niech rozwaga Cię przed tym ustrzeże. Sprzeciwiający się wszystkiemu może być uznany dowcipnym, ale uparta osoba jest prawie zawsze głupcem. Niektórzy obracają słodką pogawędkę, w kłótnię i więcej wrogości okazują swoim przyjaciołom i znajomym, niż tym, z którymi ich nic nie łączy. Kość niezgody jest najtwardsza, gdy znajduje się na niej najsłodszy kąsek, a sprzeciw psuje szczęśliwe chwile. Najbardziej szkodliwymi głupcami są ci, u których złośliwość wiąże się ze zbydlęceniem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Oni są jak drugie życie. Dla przyjaciela wszyscy przyjaciele są dobrzy i mądrzy. Kiedy jesteś z nimi, wszystko zmienia się na lepsze. Jesteś wart tyle, ile inni chcą, abyś był, i jak o Tobie mówią, a droga do ich ust prowadzi przez ich serca. Nic nie urzeka tak bardzo jak służenie innym i nie ma lepszego sposobu na zdobycie przyjaciół jak postępowanie tak, jak tego chcą. Wszystko, co mamy najlepszego, zależy od innych. Musisz żyć albo wśród przyjaciół, albo wśród wrogów. Zdobywaj jednego przyjaciela każdego dnia, jeżeli nie jako powiernika, to jako stronnika. Wybieraj dobrze, a znajdzie się kilku, którym możesz zaufać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Najlepszą obroną przed oszustwem jest ostrożność. Kiedy ludzie są subtelni, okazują się nawet bardziej skłonni do tego. Niektórzy celują w robieniu swoich interesów Twoimi i jeżeli nie rozszyfrujesz ich zamiarów, złapiesz sam siebie na wyciąganiu ich kasztanów z ognia.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ponieważ posiada pełnię doskonałości, może mierzyć się z wieloma ludźmi. Czyni zawsze życie przyjemnym i przekazuje tę radość swoim przyjaciołom. Urozmaicenie i doskonałość czynią życie zachwycającym. Wielką sztuką jest wiedzieć, jak cieszyć się wszystkimi dobrymi rzeczami. A jeśli Natura uczyniła z człowieka kompendium całego naturalnego świata, niech sztuka uczyni go wszechświatem dzięki treningowi gustu i umysłu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wybitność wymaga obu. Kiedy obie są obecne, wybitność osiąga wyżyny. Przeciętni ludzie, którzy są pracowici, dochodzą dalej niż ludzie wyżsi rangą, którzy nie dokładają starań. Praca to wartość. Razem z nią zdobywasz reputację. Niektórzy ludzie są niezdolni do tego, by przyłożyć się choćby do najprostszych zadań. Pilność zależy prawie zawsze od temperamentu. Można być przeciętnym przy mało ważnej pracy- możesz usprawiedliwić się, że zostałeś stworzony do bardziej szlachetnych rzeczy. Ale nie ma żadnego wytłumaczenia, jeśli ktoś, zamiast być doskonałym w najbardziej wzniosłej pracy, jest mierny, zajmując się czymś najbardziej przyziemnym. I sztuka, i natura są potrzebne, a pilność je dopełnia.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Skargi zawsze będą Cię dyskredytować. Bardziej niż współczucie i pocieszenie wywołują emocje i bezczelność i skłaniają ludzi, którzy słyszą nasze skargi, do tego by zachowywali się jak ci, na których się skarżymy. Raz wyjawione innymi przykrości, jakie nas spotkały, wydają się im wybaczone. Niektórzy skarżą się na to, co złego spotkało ich w przeszłości, i prowokują podobne zachowania w przyszłości. Szukają wsparcia lub pocieszenia, ale ich słuchacze czują tylko satysfakcję albo nawet pogardę. Lepszą polityka jest chwalić przysługi, jaki inni Ci wyświadczyli, dzięki czemu doświadczysz ich jeszcze więcej. Kiedy opowiadasz o tym, jak nieobecni Ci się przysłużyli, prosisz obecnych, aby zrobili to samo, i płacisz tą samą monetą. Rozsądna osoba nigdy nie powinna opowiadać o hańbie lub lekceważeniu, a tylko o szacunku, jakie inni jej okazali. Dzięki temu zdobędzie przyjaciół i pozbędzie się wielu wrogów.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zdobędziesz względy, a niechęć spadnie na kogoś innego. Wielcy i szlachetni ludzie większą przyjemność znajdują w czynieniu dobra niż w doświadczaniu go. Rzadko możesz wprawić kogoś w zakłopotanie, nie czując zakłopotania, na skutek litości czy wyrzutów sumienia. W sprawach nagrody lub zemsty dobrze jest to, co dobre, dawać bezpośrednio, natychmiast, a to co złe, za pośrednictwem innych, później. Powinieneś dać innym coś w zastępstwie, co mogą okładać pięściami z nienawiści i obmówić w wyniku niezadowolenia. Gniew tłumu jest jak wścieklizna. Ponieważ nie wie, co jest dla niego groźne, wszystko łapie do pyska. I chociaż pysk, który gryzie, nie jest temu winien, otrzymuje natychmiastową karę.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Boskość nie rodzi się z ozdabiania posagu, ale z uwielbienia, jakie mu się składa. Człowiek, który jest naprawdę mądry, woli, aby ludzie go potrzebowali, niż by mieli mu, za co dziękować. Pospolita wdzięczność jest warta mniej niż uprzejma nadzieja, ponieważ nadzieja pamięta, a wdzięczność zapomina. Więcej zyskasz dzięki zależności niż dzięki kurtuazji. Ten, kto już się napił, odwraca się plecami, a wyciśnięta pomarańcza to już nie złoto, lecz błoto. Gdy nie ma zależności, dobre maniery znikają, podobnie jak szacunek. Najważniejszą lekcja płynącą z doświadczenia jest to, aby utrzymywać zależność i podsycać oczekiwania, nie zaspakajając ich. Tę zasadę można stosować nawet w swoich stosunkach z władcą. Ale nie posuwaj się zbyt daleko, prowadząc innych na manowce przez to, że milczysz, albo sprawiając, że ich nieszczęścia staną się nieodwracalne, tylko po to by samemu korzystać.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony