Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • Możesz albo sam siebie chwalić, co jest próżnością, albo krytykować, co jest zbytnią pokorą. Okazujesz brak zdrowego rozsądku i naprzykrzasz się innym. Jeśli to istotne pomiędzy przyjaciółmi, jeszcze ważniejsze jest na wysokich stanowiskach, gdzie często przemawia się publicznie i gdzie jakikolwiek przejaw próżności uchodzi za głupotę. Nie jest także rozsądne mówienie o ludziach, którzy są obecni. Używając pochlebstwa lub nagany, ryzykujesz, że ugrzęźniesz na mieliźnie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Bardziej agresywne jest poczucie nadmiernej dumy płynące z wysokiego stanowiska niż z własnych zalet. Nie graj „wielkiego człowieka”, bo spotyka się to z nienawiścią i zazdrość, jaką rodzi, nie jest powodem do dumy. Im usilniej szukasz u innych szacunku, tym trudniej będzie Ci go zdobyć. On zależy od poważania. Nie możesz po prostu go zyskać, musisz na niego zasłużyć i umieć czekać. Ważne stanowiska wymagają pewnej powagi i dobrych obyczajów. Rób to, czego wymaga Twoje stanowisko, abyś mógł wypełniać swoje obowiązki. Nie przesadzaj, dopomóż sobie. Ludzie, którzy chcą wyglądać jak osoby ciężko pracujące, często sprawiają wrażenie, że nie nadają się do danej pracy. Jeżeli chcesz odnieść sukces, użyj swoich talentów, a nie zewnętrznych atrybutów. Nawet król powinien być czczony bardziej ze względu na to, kim jest, niż z uwagi na przepych i otoczenie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ściągniesz na siebie tylko znamię głupoty i irytację. Niech rozwaga Cię przed tym ustrzeże. Sprzeciwiający się wszystkiemu może być uznany dowcipnym, ale uparta osoba jest prawie zawsze głupcem. Niektórzy obracają słodką pogawędkę, w kłótnię i więcej wrogości okazują swoim przyjaciołom i znajomym, niż tym, z którymi ich nic nie łączy. Kość niezgody jest najtwardsza, gdy znajduje się na niej najsłodszy kąsek, a sprzeciw psuje szczęśliwe chwile. Najbardziej szkodliwymi głupcami są ci, u których złośliwość wiąże się ze zbydlęceniem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nie są uznawane za to, czym są, ale za to, czym się wydają. Być wspaniałym i wiedzieć, jak to pokazać, to być wspaniałym podwójnie. To, czego nie widać, równie dobrze mogłoby nie istnieć. Rozsądek nie jest czczony, gdy nie ma rozsądnej twarzy. Ofiary oszustwa przewyższają liczebnie rozsądnych. Oszustwo panuje na świecie, a rzeczy oceniane są po pozorach i rzadko są tym, czym się wydają. Świetna zewnętrzność jest najlepszą rekomendacją wewnętrznej doskonałości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Kiedy niedostatek rodzi pragnienia, jest to najpewniejszy sposób, by manipulować ludźmi. Filozofowie mówili, że brak nic nie znaczy, mężowie stanu twierdzą, że znaczy najwięcej: ci ostatni mają rację. Niektórzy ludzie wschodzą po schodach pragnień innych ludzi, aby osiągnąć swoje cele. Wykorzystują ograniczenia, w jakich znajdują się inni, i utrudnienia, aby zaostrzyć ich apetyt. Bardziej użyteczne dla nich od samozadowolenia płynącego z posiadania jest żądło pragnienia, a kiedy osiągnięcie czegoś staje się trudniejsze, pragnienie się nasila. Subtelny sposób na dostanie tego, czego się chce: podtrzymuj zależność innych od Ciebie.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Rzeczy nabierają mocy, gdy wspierają je ludzie o wielkich umysłach, którzy potrafią wydobyć je z niewiedzy i zająć pozycję w walce z trudnościami. Skorzystanie z pomocy mądrych ludzi to niezwykły talent: lepszy niż barbarzyńskie upodobanie Tigranesa, który chciał uwięzić pokonanych władców. Oto nowy sposób zdobywania panowania nad innymi, w tym, co ma największe znaczenie w życiu: umiejętnie uczyń służących z tych, których natura uczyniła Twoimi zwierzchnikami. Mamy krótkie życie, a wiele nauki, i nie możesz żyć, jeśli tego nie wiesz. Zawiera się w tym niezwykła umiejętność zgłębiania wiedzy i uczenia się też wysiłku: należy zdobywać wiedzę od wielu ludzi i wiedzieć więcej niż oni wszyscy razem. Zrób to, wyjdź do zgromadzonych i przemawiaj do nich. Będziesz mówić w imieniu tylu mędrców, ilu Ci doradzało, i zdobędziesz sławę wyroczni dzięki kroplom potu, jakie wylali inni. Wybierz temat i niech ludzie wokół Ciebie służą Ci rzeczową wiedzą. Jeżeli nie możesz uczynić z mądrości swego sługi, uczyń z niej swojego przyjaciela.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Tłum jest wielogłowym potworem: wiele złośliwych oczu, wiele zniesławiających języków. Czasami gdzieś rodzi się plotka i niszczy najlepszą reputację, a jeśli przylgnie do Ciebie jak przydomek, Twoja sława zginie. Tłum zwykle celuje w jakąś znaczącą słabość albo śmieszną wadę: odpowiednia materia dla jego pomruków. Czasami to nasi zawistni rywale chytrze wynajdują te wady. Istnieją złośliwe usta i rujnują one wspaniałą reputacje szybciej za pomocą żartu niż bezczelnego kłamstwa. Łatwo stracić reputację, ponieważ bez trudu ludzie wierzą w mierność i ciężko wymazać jej znamię. Rozważny człowiek powinien strzec się tego i zwracać uwagę na pospolitą bezczelność; uncja zapobiegania czemuś jest równa funtowi kuracji.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nigdy się nie skarż z jego powodu. Złośliwość zawsze zajmuje się tym, co nas rani albo osłabia. Będziesz wyglądał źle i tylko zachęcisz innych, by z Ciebie szydzili. Zły zamiar zawsze szuka sposobu, w jaki mógłby się na Tobie pożywić. Wykorzystuje aluzję, aby odkryć Twój słaby punkt i zna tysiąc sposobów na wysondowanie Twoich ran. Jeżeli będziesz mądry, będziesz ignorować złośliwe aluzje i ukrywać swoje problemy, zarówno osobiste, jak i rodzinne, jako że nawet Fortuna czasami lubi uderzyć Cię w to miejsce, które boli. Zawsze trafia w otwartą ranę. Dbaj o to, aby nie ujawniać, co Cię rani i co Cię ożywia, ażeby to pierwsze się skończyło, a drugie trwało.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Ponieważ posiada pełnię doskonałości, może mierzyć się z wieloma ludźmi. Czyni zawsze życie przyjemnym i przekazuje tę radość swoim przyjaciołom. Urozmaicenie i doskonałość czynią życie zachwycającym. Wielką sztuką jest wiedzieć, jak cieszyć się wszystkimi dobrymi rzeczami. A jeśli Natura uczyniła z człowieka kompendium całego naturalnego świata, niech sztuka uczyni go wszechświatem dzięki treningowi gustu i umysłu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Zatrzymaj ważnych przyjaciół na wielkie okazje. Nie wyczerpuj ich łaskawości i nie wykorzystuj swoich kontaktów do rzeczy mało ważnych. Przygotuj się na chwilę, gdy znajdziesz się w prawdziwym niebezpieczeństwie. Jeśli zapłacisz dużo za mało ważną rzecz, co pozostanie na potem? Nie ma nic cenniejszego, co mogłoby Cię chronić, niż względy ludzi. Mogą oni wszystko stworzyć albo zniweczyć: mogą dać Ci rozum albo go zabrać. Cokolwiek natura i sława dadzą mądrym ludziom, Fortuna im tego zazdrości. Ważniejsze jest, by trzymać się kurczowo ludzi, niż trzymać się kurczowo rzeczy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • … dzisiaj o jutrze – a nawet wiele dni naprzód. Najlepszą przezornością jest mieć na to czas. Jeśli się je przewidzi, pechowe posunięcia się nie zdarzają; żadne niebezpieczeństwa nie zaskoczą tych, którzy są przygotowani. Nie zachowuj swojego rozsądku na trudne sytuacje; użyj go, by je przewidzieć. Trudne punkty wymagają dojrzałego przemyślenia. Poduszka jest niemą Sybillą i lepiej przespać się z jakąś myślą, niż nie spać, gdy ma się na głowie coś ważnego. Niektórzy działają, a później myślą: oznacza to raczej szukanie wytłumaczeń niż przyjmowanie konsekwencji. Inni nie zastanawiają się ani przedtem, ani potem. Twoje całe życie powinno polegać na zastanawianiu się nad Twoim przeznaczeniem. Przemyślenie czegoś i przewidywanie to dobry sposób na wyprzedzanie biegu wypadków.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoja wybitność powstrzyma Cię od ulegania pospolitym, ulotnym impulsom. Nie ma większego panowania niż panowanie nad sobą i własnymi namiętnościami: to jest triumf woli. Nawet, jeśli namiętność dotyka Twojej osoby, nie pozwól jej dotknąć Twojej pozycji, nawet w najmniejszej mierze, jeśli ta pozycja jest ważna. To mądry sposób na to, by uniknąć kłopotów i szybko zdobyć szacunek innych.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Człowiek rodzi się barbarzyńcą. Kultura podnosi go z poziomu zwierzęcia. Kultura zmienia nas w prawdziwe osoby: im więcej kultury, tym znaczniejsza osoba. Wierząc w to, Grecja nazwała resztę wszechświata „barbarzyńską”. Ignorancja jest brutalna i prymitywna. Nic bardziej nie rozwija niż wiedza. Ale mądrość sama w sobie jest pospolita, gdy braku jej blasku. Nie tylko zdolność rozumowania musi być wyrafinowana, ale również nasze pragnienia, a zwłaszcza umiejętność prowadzenia rozmowy. Niektórzy ludzie okazują naturalną wytworność zarówno w swoich zewnętrznych, jak i wewnętrznych zaletach, w swoich pomysłach i słowach, w ozdabianiu ciała (które jest jak kora drzewa) i darach ducha (które są jak jego owoce). Są ludzie tak grubiańscy, że brukają wszystko, nawet własne pierwszorzędne zalety, nieznośnym błotem barbarzyństwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To ożywia talent, napełnia oddechem mowę, daje duszę czynom i podkreśla najwspanialsze zalety. Inne doskonałości są ozdoba natury, ale wdzięk ozdabia same doskonałości: nawet myśli czyni bardziej zachwycającymi. Bierze się to z naturalnych predyspozycji, a nie jest wynikiem włożonych w to wysiłków, i powściąga nawet wyznaczniki sztuki. Jest bardziej wszechmocna niż zwykła umiejętność i łączy się z elegancją. Pogłębia wiarę w siebie pomnaża doskonałość. Bez tego całe piękno jest martwe, każdy zaszczyt to dyshonor. Przewyższa zalety, roztropność, rozwagę i sam majestat. To najkrótsza droga do osiągania zamiarów i elegancki sposób na ominięcie kłopotów.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wciąż je odżywiaj. Obiecuj dużo, a wspaniałe czyny niech każą ludziom oczekiwać jeszcze więcej. Nie odkrywaj wszystkich kart. Cała sztuka polega na tym, by powściągać swoją siłę i wiedzę, i krok za krokiem zbliżać się do sukcesu.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Niech Twoje związki przyjacielskie będą szkołą erudycji i konwersacji, pełnym wyrafinowanym nauczaniem. Uczyń swoich przyjaciół Twoimi nauczycielami i połącz użyteczność nauki z przyjemnością rozmowy. Ciesz się towarzystwem ludzi, którzy są roztropni. To, co mówisz, będzie nagrodzone oklaskami; to, co słyszysz, stanie się nauką. Tym, co przyciąga nas do innych, jest nasza własna ciekawość i w tym przypadku ta ciekawość jest nobilitowana. Pełne rozwagi domy wytwornych bohaterów to teatry bohaterstwa, nie pałace próżności. Niektórzy są sławni z powodu swoich nauk i trafnych osądów: to wyrocznie tego, co najwspanialsze, poprzez płynący z nich przykład i ich przyjaźń. Ci, którzy im towarzyszą, tworzą dworną akademię wspaniałej rozwagi i mądrości.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Skargi zawsze będą Cię dyskredytować. Bardziej niż współczucie i pocieszenie wywołują emocje i bezczelność i skłaniają ludzi, którzy słyszą nasze skargi, do tego by zachowywali się jak ci, na których się skarżymy. Raz wyjawione innymi przykrości, jakie nas spotkały, wydają się im wybaczone. Niektórzy skarżą się na to, co złego spotkało ich w przeszłości, i prowokują podobne zachowania w przyszłości. Szukają wsparcia lub pocieszenia, ale ich słuchacze czują tylko satysfakcję albo nawet pogardę. Lepszą polityka jest chwalić przysługi, jaki inni Ci wyświadczyli, dzięki czemu doświadczysz ich jeszcze więcej. Kiedy opowiadasz o tym, jak nieobecni Ci się przysłużyli, prosisz obecnych, aby zrobili to samo, i płacisz tą samą monetą. Rozsądna osoba nigdy nie powinna opowiadać o hańbie lub lekceważeniu, a tylko o szacunku, jakie inni jej okazali. Dzięki temu zdobędzie przyjaciół i pozbędzie się wielu wrogów.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nie mniej tylko jednego tematu do rozmowy, jednej obsesji. Zwięzłość jest miła i pochlebiająca i dzięki niej wiele się osiąga. Zyskuje w kurtuazji to, co traci lakoniczności. Rzeczy są dobre, jeśli zwięzłe: podwójnie dobre. Przykrość, jeśli krótko trwa, nie jest taka dokuczliwa. Kwintesencja działa lepiej niż przesyt. Każdy wie, że człowiek, który przesadza, rzadko, kiedy jest inteligentny, ale lepiej mówić z przesadą, niż prowadzić długie rozmowy. Niektórzy lidzie celują w niepokojeniu świata, a nie w jego ulepszaniu: bezużyteczne błyskotki, których każdy unika. Roztropna osoba powinna powstrzymać się od nużenia innych, zwłaszcza wielkich ludzi, którzy są bardzo zajęci. Gorzej byłoby zirytować jednego z nich niż całą resztę świata. Dobrze powiedziane to krótko powiedziane.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Dąż do podniosłości. Wspaniałość nigdy nie powinna być małostkowa. Nie musisz się skupiać się na wszystkich szczegółach, gdy rozmawiasz z ludźmi, zwłaszcza gdy temat jest przykry. Staraj się poznać sprawę, ale mimochodem, niedobrze jest zmienić rozmowę w szczegółowe wypytywanie. Postępuj z grzeczną, szlachetną oględnością, która jest pewnego rodzaju galanterią. Przeważająca część władzy leży we wszechwładnej obojętności. Naucz się nie dostrzegać większości rzeczy dotyczących Twoich bliskich przyjaciół, znajomych, a zwłaszcza Twoich wrogów. Nadmierna skrupulatność irytuje i jeżeli będzie częścią Twojego charakteru, staniesz się dla innych męczący. Skupianie się na czymś nieprzyjemnym to rodzaj manii. Pamiętaj, że ludzie zwykle zachowują się tak, jak wpływa to z ich natury: według ich własnego serca i ich zdolności.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony