Sztuka doczesnej mądrości (1646)

  • Uchronisz się od niechęci: zdolności polityczne można dostrzec u tego, kto rządzi. Jeśli ktoś inny bierze na siebie winę za błędy i uderzenie plotki, nie wynika to z braku uzdolnień, lecz z najwyższej miary umiejętności. Nie wszystko może się udać i nie wszystkim może się podobać. Poszukaj, więc kozła ofiarnego, kogoś, kogo jego własna ambicja uczyni dobrym celem.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Tłum jest wielogłowym potworem: wiele złośliwych oczu, wiele zniesławiających języków. Czasami gdzieś rodzi się plotka i niszczy najlepszą reputację, a jeśli przylgnie do Ciebie jak przydomek, Twoja sława zginie. Tłum zwykle celuje w jakąś znaczącą słabość albo śmieszną wadę: odpowiednia materia dla jego pomruków. Czasami to nasi zawistni rywale chytrze wynajdują te wady. Istnieją złośliwe usta i rujnują one wspaniałą reputacje szybciej za pomocą żartu niż bezczelnego kłamstwa. Łatwo stracić reputację, ponieważ bez trudu ludzie wierzą w mierność i ciężko wymazać jej znamię. Rozważny człowiek powinien strzec się tego i zwracać uwagę na pospolitą bezczelność; uncja zapobiegania czemuś jest równa funtowi kuracji.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To lepsze niż sprawianie, że będą o tym pamiętać, ponieważ rozum jest o wiele ważniejszy niż pamięć. Czasami powinieneś napominać innych ludzi, a innym razem doradzać im w sprawach dotyczących przyszłości. Niektórzy nie zdołali zrobić czegoś, co miało swój czas, tylko dlatego, że nie przyszło im to do głowy. Niech przyjacielska rada wskazuje korzyści. Jednym z najważniejszych talentów jest zdolność szybkiego oszacowania tego co się dzieje. Jeśli się go nie posiada, wiele rzeczy nie zostaje zrobionych. Niech osoba oświecona dzieli się swoim światłem z innymi, a ci, którzy nie posiadają tego daru, niech o to proszą; ta pierwsza niech postępuje z rozwagą, a ci drudzy dyskretnie, jedynie o tym napomykając. Ta delikatność jest zwłaszcza konieczna wtedy, gdy osoba udzielająca rady ma w tym jakiś interes. Najlepiej jest okazać dobry smak, a być bardziej otwartym tylko wtedy, gdy aluzja nie wystarczy. „Nie” zostało już powiedziane i teraz możesz umiejętnie poszukiwać „tak”. Najczęściej nie otrzymuje się tego, czego się chce, ponieważ człowiek nie dość się o to stara.

     

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jest dewiza ludzi rozważnych: porzuć coś, zanim się zostanie samemu przez to porzuconym. Powinieneś nawet swój koniec obrócić w tryumf. Czasami słońce samo chowa się za chmurą i nikt nie wie, czy już zaszło, czy nie, każdy zastanawia się nad tym, czy jeszcze będzie można je dostrzec. Unikaj zachodów słońca tak jak niepowodzeń. Nie czekaj, aż ludzie odwrócą się przeciwko Tobie: pogrzebią Cię żywym w żalu, a martwym dla sławy. Rozważny człowiek wie, kiedy wycofać się z gonitwy konia, i nie czeka, aż ten upadnie podczas wyścigu, ku uciesze gapiów. Niech piękno umiejętnie stłucze lustro, we właściwym czasie, a nie wtedy, gdy już nie będzie mogło znieść prawdy.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Albo z powodu afektacji, albo, dlatego, że tego nie zauważają, wielu ludzi to wielcy dziwacy. Kierują się kaprysami i robią rzeczy, które raczej przynoszą im więcej zła, niż ich wyróżniają. Niektórzy są rozpoznawani z powodu szczególnie brzydkiej skazy na twarzy, ale ekscentryczni ludzie są znani z powodu pewnej przesady w sposobie postępowania. Bycie ekscentrykiem zrujnuje Twoją reputację. Twoja wyjątkowa impertynencja wzbudzi u jednych śmiech, a u innych irytację.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Człowiek rodzi się barbarzyńcą. Kultura podnosi go z poziomu zwierzęcia. Kultura zmienia nas w prawdziwe osoby: im więcej kultury, tym znaczniejsza osoba. Wierząc w to, Grecja nazwała resztę wszechświata „barbarzyńską”. Ignorancja jest brutalna i prymitywna. Nic bardziej nie rozwija niż wiedza. Ale mądrość sama w sobie jest pospolita, gdy braku jej blasku. Nie tylko zdolność rozumowania musi być wyrafinowana, ale również nasze pragnienia, a zwłaszcza umiejętność prowadzenia rozmowy. Niektórzy ludzie okazują naturalną wytworność zarówno w swoich zewnętrznych, jak i wewnętrznych zaletach, w swoich pomysłach i słowach, w ozdabianiu ciała (które jest jak kora drzewa) i darach ducha (które są jak jego owoce). Są ludzie tak grubiańscy, że brukają wszystko, nawet własne pierwszorzędne zalety, nieznośnym błotem barbarzyństwa.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wszyscy najlepsi gracze tak robią. Świetne wycofanie się znaczy tyle samo co szykowny atak. Gdy tylko się dopełnią- nawet jeśli będzie ich wiele- spienięż swoje czyny. Długotrwałość przychylności losu jest zawsze podejrzana. Jesteś bardziej bezpieczny, gdy szczęście i jego brak następują po sobie kolejno, a poza tym przyjemność daje pomieszane słodu i goryczy. Kiedy szczęście się kumuluje, istnieje prawdopodobieństwo, że się poślizgniemy i stracimy wszystko. Czasami Pani Fortuna wynagradza nas, równoważąc czas trwania intensywnością szczęścia. Męczy się, gdy musi kogoś długo dźwigać na swoich barkach.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Nikt nie rodzi takim od razu. Dąż do doskonałości każdego dnia, zarówno, jeśli chodzi o Twoją osobowość, jak i o życie zawodowe, aż zaczniesz stawać się doskonałą istotą poprzez osiągnięcie pełni swoich uzdolnień i wybitności. Cechy doskonałej osoby: wzniosły gust, rasowa inteligencja, klarowne dążenia, dojrzałość osądu. Niektórzy ludzie nigdy nie osiągają pełni i zawsze im czegoś brakuje. Innym osiągnięcie doskonałości zajmuje dużo czasu. Doskonała osoba – mądra  w mowie, rozważna w czynach - jest chętnie przyjmowana, a nawet pożądana, w gronie roztropnych osób.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Wielką rzeczą jest zdobycie powszechnego podziwu, ale jeszcze większą- życzliwości. Częściowo jest to zasługa szczęśliwej gwiazdy, ale wysiłki, jakie w to wkładasz, okazują się ważniejsze. Zaczyna się od tej pierwszej, ale idzie się naprzód dzięki staraniom. Nie wystarczy wybitny talent, chociaż ludzie często sądzą, że łatwo o sympatię, gdy człowiek ma dobrą reputację. Życzliwość zależy od dobroczynności. Wyświadczaj wszystkie rodzaje dobra: dobre słowa i jeszcze lepsze czyny. Kochaj jeśli chcesz być kochany. Kurtuazja to sposób, w jaki wielcy ludzie oczarowują innych. Sięgnij do czynów, a następnie po pióro. Od miecza do pióra – to wzbudza przychylność pisarzy i zapewnia nieśmiertelność.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To jedno z głównych zadań rozwagi. Ludzie wybitni nie popadają w skrajność. Między dwiema skrajnościami jest długa droga i rozważni trzymają się środka. Decydują się na działanie tylko po długim zastanowieniu, ponieważ łatwiej jest uniknąć niebezpieczeństwa, niż poradzić sobie z nim. Niebezpieczne sytuacje zagrażają rozsądkowi i bezpieczniej jest w ogóle się w nich nie znaleźć. Jedno niebezpieczeństwo prowadzi do drugiego, większego, i doprowadza nas na krawędź katastrofy. Niektórzy ludzie kierują się brawurą z powodu swojego temperamentu lub wad biorących się z ich przynależności narodowej i są skłonni do tego, by szybko wystawić siebie i innych na niebezpieczeństwo. Ale osoba, która kieruje się światłem rozumu, analizuje sytuację i dostrzega, że większą odwagą będzie uniknięcie niebezpieczeństwa niż próba poradzenia sobie z nim. Dostrzeże jednego głupca i nie staje się drugim

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • Używanie superlatyw nie świadczy o mądrości. One ubliżają prawdzie i poddają w wątpliwość Twój rozsądek. Jeśli przesadzasz, marnotrawisz wypowiadane przez siebie pochwały i ujawniasz brak wiedzy i dobrego smaku. Pochwała budzi ciekawość, która rodzi pragnienie, a później, kiedy pewne rzeczy okazują się cenione na wyrost, jak się często zdarza, pragnienie czuje się oszukane i mści się, oczerniając tych, którzy byli chwaleni, i tego, który chwalił. Rozważny człowiek jest przezorny i woli raczej chwalić coś zbyt krótko niż zbyt długo. Prawdziwa wspaniałość jest rzadka, dlatego powściągnij swój podziw. Przewartościowywanie czegoś to forma kłamstwa. Może zrujnować Twoja reputację, jeśli chodzi o dobry gust, a nawet gorzej- o rozsądek.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"
  • To ożywia talent, napełnia oddechem mowę, daje duszę czynom i podkreśla najwspanialsze zalety. Inne doskonałości są ozdoba natury, ale wdzięk ozdabia same doskonałości: nawet myśli czyni bardziej zachwycającymi. Bierze się to z naturalnych predyspozycji, a nie jest wynikiem włożonych w to wysiłków, i powściąga nawet wyznaczniki sztuki. Jest bardziej wszechmocna niż zwykła umiejętność i łączy się z elegancją. Pogłębia wiarę w siebie pomnaża doskonałość. Bez tego całe piękno jest martwe, każdy zaszczyt to dyshonor. Przewyższa zalety, roztropność, rozwagę i sam majestat. To najkrótsza droga do osiągania zamiarów i elegancki sposób na ominięcie kłopotów.

    Baltasar Gracian (1601-1658) "Sztuka doczesnej mądrości (1646)"

Strony