W ramach umów o dzieło - polscy pracownicy w Niemczech

Pod koniec czerwca 2001, upływa termin składania wniosków o wydanie zezwolenia na zatrudnienie polskich pracowników w RFN. Najwyższy więc czas, by omówić poszczególne warunki i zasady wydawania zezwoleń.

Dwa tygodnie temu przedstawiliśmy najważniejsze przypadki, w których już teraz polskie przedsiębiorstwa mogą zatrudniać na terenie Unii Europejskiej polskich pracowników. Dziś przyszła kolej na omówienie postanowień bilateralnej umowy rządowej zawartej przez Polskę i RFN w 1990 r., która daje polskim eksporterom możliwość zatrudniania rocznie ok. 20 tysięcy polskich pracowników w ramach realizowanych w tym kraju umów o dzieło.

Umowa przewiduje istotny wyjątek od ogólnej zasady obowiązującej w prawie niemieckim, zgodnie z którą zezwolenie na pracę może być wydane pracownikowi nie będącemu obywatelem Unii, dopiero po wnikliwym zbadaniu sytuacji na miejscowym rynku pracy. Stanowi, iż polskim pracownikom, którzy na podstawie umowy o dzieło między polskim pracodawcą i przedsiębiorstwem niemieckim zostaną oddelegowani do pracy na okres przejściowy, będzie udzielane zezwolenie na pracę niezależnie od stanu i rozwoju sytuacji na rynku pracy w RFN.

Nie oznacza to jednak, że sytuacja na niemieckim rynku pracy nie ma wpływu na zatrudnianie polskich pracowników w ramach umów o dzieło. Ma ona wpływ na liczbę limitów przyznanych stronie polskiej i na ustalenie tzw. okręgów zamkniętych, w których w ogóle nie można zatrudniać polskich pracowników w ramach realizowanych umów o dzieło. Innymi słowy incydentalne badanie sytuacji na rynku pracy, praktykowane zwykle w przypadku każdego pracownika, zastąpione zostało całościowym zbadaniem rynku pracy dla wszystkich pracowników, mających zostać zatrudnionymi w ramach umów o dzieło.

Jak wygląda procedura

Pracownicy polscy mogą być zatrudniani przede wszystkim w budownictwie, w zakresie prac elektrycznych, w dziedzinie konserwacji zabytków i w ramach prac izolacyjnych.

Zezwolenie na pracę udzielane jest pracownikom polskich przedsiębiorstw tylko na realizację umów o dzieło, których wykonanie wymaga przeważającego zatrudnienia pracowników wykwalifikowanych. Pracownicy niewykwalifikowani otrzymują zezwolenie na pracę, gdy będzie to niezbędne do wykonania prac.

Procedura związana z zatrudnianiem pracowników przez polskich przedsiębiorców w ramach realizowanych umów o dzieło wygląda następująco:

- Na szczeblu ministerialnym ustalana jest dokładna liczba pracowników polskich, którzy mogą być zatrudnieni w RFN. Przy jej ustaleniu najbardziej istotne znaczenie ma sytuacja na niemieckim rynku pracy, w szczególności stopa bezrobocia w RFN.

- Federalny minister pracy i spraw socjalnych RFN podaje co roku do wiadomości polskiego ministra pracy ustalone liczby pracowników, którzy będą mogli być zatrudnieni w ramach realizacji umów o dzieło.

- Tzw. limity rozdzielane są następnie w ramach zezwoleń przez polskie Ministerstwo Gospodarki poszczególnym polskim przedsiębiorstwom.

Rozdzielane są one na okres obliczeniowy, który rozpoczyna się 1 października, a kończy 30 września następnego roku. Limit liczony jest w osobomiesiącach. Osobomiesiącem jest zatrudnienie jednego pracownika w ciągu miesiąca.

Zasady rozdziału limitu

Obowiązujące aktualnie przepisy przewidują trzy rozdziały limitu: podstawowy (dokonywany do 31 lipca każdego roku), uzupełniający (dokonywany w przypadku niewykorzystania limitu z rozdziału podstawowego do 28 lutego następnego roku) i dodatkowy (dokonywany po rozdziale uzupełniającym, przed końcem upływu okresu obliczeniowego).

Rozdział limitu, następuje z uwzględnieniem następujących zasad: 15 proc. limitu jest rozdzielane między przedsiębiorców, ubiegających się o przydział osobomiesięcy po raz pierwszy. Do tej grupy przedsiębiorców należą ci, którzy przez dwa kolejne okresy obliczeniowe, przed datą rozdziału limitu, nie wykonywali umów o dzieło w RFN na podstawie uzyskanych zezwoleń. Natomiast 85 proc. limitu rozdzielane jest między pozostałych przedsiębiorców, którzy na terenie RFN wykonywali umowy o dzieło na podstawie uzyskanych zezwoleń.

Co we wniosku

Zezwolenie wydawane jest na wniosek składany w Ministerstwie Gospodarki w następujących terminach: w ramach rozdziału podstawowego - od 10 czerwca do 30 czerwca każdego roku; w ramach rozdziału uzupełniającego - od 10 stycznia do 31 stycznia roku następnego; w ramach rozdziału dodatkowego - w terminach wskazanych w specjalnym komunikacie ministra gospodarki.

Wniosek wypełnia się na specjalnym formularzu, składając wraz z nim następujące załączniki:

1. Wypełniony na specjalnym formularzu arkusz informacyjny, zawierający pełną nazwę i adres przedsiębiorcy, kategorię prowadzonej działalności gospodarczej (budownictwo, konserwacja zabytków, izolacja, inne) z podaniem daty, od której działalność w danej dziedzinie jest wykonywana oraz wykazu prac wykonywanych w kraju. Przedsiębiorcy ubiegający się o przydział limitów po raz pierwszy przedstawiają wykaz prac wykonywanych w zakresie wnioskowanej kategorii w okresie co najmniej dwóch lat poprzedzających złożenie wniosku. Pozostali przedsiębiorcy przedstawiają wykaz prac wykonywanych przez co najmniej dwa lata w okresie pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku w jednej z kategorii, w ramach realizacji których można zatrudniać pracowników w RFN.

2. Kserokopia odpisu z rejestru handlowego lub innego właściwego rejestru stwierdzającego status oraz przedmiot przedsiębiorstwa albo kserokopia zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

3. Zaświadczenie właściwego oddziału ZUS stwierdzające aktualny stan zatrudnienia i średnioroczną liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego w okresie ostatnich 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku oraz o niezaleganiu z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne.

4. Zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, że przedsiębiorca nie zalega z zapłatą zobowiązań podatkowych.

5. Oświadczenie o znajomości zasad i przepisów związanych z realizacją umów o dzieło w RFN, zawierające nazwę przedsiębiorcy oraz imię i nazwisko osoby składającej to oświadczenie.

6. Kserokopia decyzji urzędu skarbowego w sprawie nadania NIP.

7. Sprawozdanie z wykorzystania liczby osobomiesięcy przyznanych poprzednio uzyskanym zezwoleniem.

8. Oryginał poprzedniego zezwolenia, o ile nie został on wcześniej złożony w Ministerstwie Gospodarki.

Warunki uzyskania zezwolenia

Istotne warunki uzyskania zezwolenia na zatrudnianie polskich pracowników w RFN to:

d Liczba osobomiesięcy przyznana przedsiębiorcy ubiegającemu się o ich przydział po raz pierwszy nie może przekraczać iloczynu 12 i 50 proc. średniorocznej liczby zatrudnionych przez dane przedsiębiorstwo pracowników.

d Prowadzenie na terenie kraju działalności gospodarczej w określonej dziedzinie. I tak, od przedsiębiorców, którzy ubiegają się o wydanie zezwolenia po raz pierwszy wymaga się, by prowadzili na terenie kraju, przez okres co najmniej dwóch lat poprzedzających złożenie wniosku, działalność mieszczącą się w zakresie wnioskowanej kategorii prac, natomiast od pozostałych przedsiębiorców - by prowadzili na terenie kraju, co najmniej przez dwa lata, w okresie pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku, działalność mieszczącą się w zakresie kategorii prac, w ramach których można - po uzyskaniu limitu - zatrudnić pracowników w RFN.